Ba chuyện này làm nhà mệt nhất, và cả ba đều có cách xử lý. Không có cách nào trong đó là giữ cụ lại một chỗ.
Vì sao chiều tối cụ nặng hơn
- Nhiều người sa sút trí tuệ khó chịu và lẫn hơn vào cuối buổi chiều và đầu tối
- Ánh sáng giảm
- Cả ngày đã mệt
- Và nhà lúc đó thường ồn hơn
- Cả ba cộng lại
Ba nguyên nhân đó đều can thiệp được, nên khoảng chiều tối là khoảng đáng chuẩn bị nhất.
Làm gì cho khoảng chiều tối đó
- Mở đủ sáng trước khi trời tối
- Giảm tiếng ồn và bớt người trong khoảng đó
- Xếp việc nặng vào buổi sáng
- Và cho cụ ăn nhẹ nếu cụ hay đói vào giờ đó
- Giữ khoảng chiều tối càng đều càng tốt
Mục đầu là việc hiệu quả nhất, và bật đèn trước khi tối khác hẳn bật sau khi tối.
Cụ đi lang thì làm sao
- Làm cửa an toàn hơn
- Cho cụ mang thứ có tên và số điện thoại
- Cho láng giềng biết
- Và tìm xem cụ đang đi tìm gì
- Tuyệt đối không cột cụ lại
Mục thứ tư là phần quan trọng nhất, và đi lang thường có một lý do tìm ra được.
Về lý do đằng sau việc đi lang
- Đi tìm người quen
- Đi tìm nhà vệ sinh mà không thấy
- Đang bồn chồn vì đau hoặc bí tiểu
- Hoặc đang đi làm một việc cũ theo nếp nhiều năm
- Mục thứ hai là lý do dễ gỡ nhất
Mục thứ hai gỡ được ngay: dán ký hiệu lớn lên cửa nhà vệ sinh và để đèn sáng ở đó.
Về việc làm cửa an toàn hơn
- Chuông nhỏ hoặc còi báo khi cửa mở
- Chốt đặt ở tầm cụ không để ý tới
- Che cửa cho bớt gợi ý ra ngoài
- Và làm sân sau thành chỗ đi lại được an toàn
- Mục cuối là cách tốt hơn cả khoá
Mục cuối là hướng đúng: cho cụ chỗ đi lại được thì nhu cầu đi không thành nguy hiểm.
Về việc cho láng giềng biết
- Cho một hai người gần nhà biết tình trạng của cụ
- Đổi số điện thoại
- Xin họ gọi mình nếu thấy cụ đi một mình
- Đây là việc rất hiệu quả mà không tốn gì
- Mục thứ ba là câu nhờ cụ thể
Mục thứ tư là điều đáng nói, và người ở gần luôn thấy trước người trong nhà.
Vì sao không được cột hoặc nhốt
- Cột làm cụ bồn chồn dữ dội hơn
- Gây thương tích và gây tổn thương thật
- Nằm hoặc ngồi bị giữ lâu còn làm yếu nhanh và dễ loét
- Nó không giải quyết được nguyên nhân
- Đây là điều tuyệt đối không làm
Mục thứ tư là lý do thực tế nhất, và nguyên nhân vẫn còn nguyên sau khi cột.
Đảo giờ ngủ thì gỡ thế nào
- Ban ngày mở sáng, cho cụ ra ngoài và vận động
- Hạn chế ngủ ngày dài
- Ban đêm giảm sáng, giảm tiếng, không tivi
- Và nói với bác sĩ nếu nhiều tuần không đỡ
- Đừng tự cho thuốc ngủ
Mục cuối là luật không có ngoại lệ, và thuốc ngủ ở nhóm này có thể làm nặng thêm.
Về việc cụ dậy đêm đi lại
- Để đèn nhỏ sáng suốt đêm trên lối tới nhà vệ sinh
- Bỏ đồ chắn lối và thảm nhỏ
- Đừng bắt cụ nằm lại nếu cụ đang cần đi vệ sinh
- Đi cùng cụ rồi đưa về giường
- Mục đầu là việc hiệu quả nhất
Mục thứ ba là chỗ hay sai, và bắt nằm lại là cách làm cụ bồn chồn nặng hơn.
Về việc ghi lại để tìm quy luật
- Ghi giờ nào cụ hay nặng, hôm nào nặng hơn
- Ghi hôm đó có gì khác: khách tới, đổi giờ ăn, ngủ ngày dài
- Sau hai tuần thường thấy một quy luật
- Và quy luật đó chỉ ra việc phải sửa
- Mục thứ ba là điều đáng làm nhất
Mục thứ tư là lợi ích thật, và bản ghi đó cũng rất có ích khi nói với bác sĩ.
Điều ba cách xử lý này không làm được
- Không xoá hẳn được ba chuyện đó
- Không thay được việc tìm nguyên nhân thân thể đằng sau
- Không phải cách nào cũng đúng cho mọi cụ
- Nó làm cho những khoảng nặng ngắn hơn và ít hơn
- Mục thứ hai là điều quan trọng nhất
Mục thứ hai đáng nhấn vì một cụ đang đau hoặc bí tiểu thì không cách xếp giờ nào đủ.
Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
- Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
- Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
- Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
- Đi lang hay bồn chồn tăng đột ngột trong vài ngày là dấu có chuyện thân thể
Mục cuối là điều quan trọng nhất của bài này, và đó là lúc phải đi khám chứ không phải xếp lại giờ.
Dấu hiệu đi cấp cứu ngay
- Bồn chồn hoặc lẫn nặng hơn hẳn mức thường ngày trong vài giờ hoặc vài ngày
- Không tiểu được trong nhiều giờ
- Ngủ gà, khó gọi dậy
- Yếu một bên người, nói khó, méo miệng
- Ngã có đập đầu, hoặc sốt kèm lẫn nặng hơn
Mang túi thuốc theo và nói rõ mức thường ngày của cụ để so.
Việc làm được trong tuần này
- Bật đèn đủ sáng trước khi trời tối, mỗi ngày, và giảm tiếng ồn trong khoảng đó
- Đổi giờ tắm và giờ tiếp khách sang buổi sáng
- Dán ký hiệu lớn lên cửa nhà vệ sinh, để đèn nhỏ sáng suốt đêm trên lối đi
- Làm thẻ có tên và số điện thoại cho cụ mang, và cho hai người gần nhà biết
- Ghi hai tuần: giờ nào cụ nặng, hôm đó có gì khác — rồi tìm quy luật
Việc thứ hai là việc gỡ được nhiều nhất mà không tốn gì — đổi một giờ tắm đã làm cả buổi chiều của nhiều nhà khác đi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chiều tối cụ nặng hơn?
Nhiều người sa sút trí tuệ khó chịu và lẫn hơn vào cuối buổi chiều và đầu tối. Ánh sáng giảm, cả ngày đã mệt, và nhà lúc đó thường ồn hơn — cả ba cộng lại.
Làm gì cho khoảng chiều tối đó?
Mở đủ sáng trước khi trời tối, giảm tiếng ồn và bớt người trong khoảng đó, xếp việc nặng vào buổi sáng, và cho cụ ăn nhẹ nếu cụ hay đói vào giờ đó. Giữ khoảng chiều tối càng đều càng tốt.
Cụ đi lang thì làm sao?
Làm cửa an toàn hơn, cho cụ mang thứ có tên và số điện thoại, cho láng giềng biết, và tìm xem cụ đang đi tìm gì — đi lang thường có lý do: đi tìm người, tìm nhà vệ sinh, hoặc đang bồn chồn vì đau. Tuyệt đối không cột cụ lại.
Đảo giờ ngủ thì gỡ thế nào?
Ban ngày mở sáng, cho cụ ra ngoài và vận động, hạn chế ngủ ngày dài; ban đêm giảm sáng, giảm tiếng, không tivi. Và nói với bác sĩ nếu nhiều tuần không đỡ — đừng tự cho thuốc ngủ.