Cùng một bệnh, cách làm khác nhau tuỳ điều người ta muốn giữ. Không ai đoán được cụ chọn gì — nên phải hỏi, và hỏi lúc còn bình tĩnh.
Vì sao câu hỏi này quan trọng
- Vì cùng một bệnh có nhiều cách làm
- Và cách nào tốt hơn phụ thuộc vào điều cụ muốn giữ
- Sống lâu nhất, giữ tự chủ nhất, hay ở lại nhà mình
- Không hỏi thì cả nhà phải đoán hộ cụ
- Mục cuối là gánh không nên đặt lên con cháu
Mục thứ ba là ba hướng có thể dẫn tới ba cách làm khác nhau, và cả ba đều hợp lý.
Hỏi lúc nào
- Lúc còn bình tĩnh
- Không phải ở hành lang bệnh viện
- Và không phải sau một chuyện vừa xảy ra
- Hỏi sớm khi cụ còn nói được ý mình
- Đó là cửa sổ đang hẹp dần
Mục cuối là lý do đừng hoãn, và đây là việc duy nhất trong cả trang có hạn thời gian.
Câu trả lời thường như thế nào
- Rất cụ thể và rất nhỏ
- Tự đi vệ sinh được, tự ăn được
- Về được nhà mình
- Dự được đám cưới của cháu
- Ghi lại bằng chính chữ của cụ, đừng diễn giải lại cho gọn
Mục cuối là điều đáng nhất, và chữ của cụ mang sức thuyết phục mà lời kể lại không có.
Về cách mở đầu
- Chọn lúc yên, hai người
- Nói là con muốn làm đúng ý mẹ nên cần mẹ nói cho con biết
- Đừng bắt đầu bằng chuyện bệnh nặng
- Bắt đầu bằng việc mẹ thích làm nhất bây giờ là gì
- Mục cuối là cách vào đề dễ nhất
Mục thứ hai là câu dễ nhận nhất, và nó đặt mình vào vai người muốn giúp chứ không phải người hỏi cung.
Những câu nên hỏi dần
- Việc gì mẹ muốn làm lại được nhất
- Mẹ muốn được chăm ở đâu nếu yếu hơn
- Ai là người mẹ muốn lo giúp mẹ việc gì
- Và có điều gì mẹ không muốn làm dù bác sĩ đề nghị
- Mục cuối là câu khó nhất nhưng đáng nhất
Mục đầu là câu dễ nhất, nên hỏi câu đó trước và để ba câu sau cho lần khác.
Về câu "điều mẹ không muốn"
- Đây là câu khó hỏi nhất trong cả bộ
- Nhưng nó là câu bảo vệ cụ nhiều nhất về sau
- Hỏi nhẹ, không thúc, và chấp nhận nếu cụ chưa muốn nói
- Quay lại lần khác
- Mục thứ hai là lý do đáng hỏi
Mục thứ ba là cách hỏi đúng, và ép trả lời làm cụ đóng lại hẳn.
Về việc nói cho cả nhà
- Nói cho tất cả cùng một lúc, kể cả người ở xa
- Đọc nguyên văn chữ của cụ
- Đừng kể lại theo cách hiểu của mình
- Và để mọi người hỏi lại cụ nếu muốn
- Mục thứ ba là chỗ hay sinh xung đột
Mục thứ hai là cách tránh được, và nguyên văn không tranh luận được như lời kể lại.
Cụ đổi ý thì sao
- Đổi ý là bình thường và được phép
- Hỏi lại sau mỗi đợt bệnh lớn hoặc mỗi vài tháng
- Ghi bản mới kèm ngày
- Giữ cả bản cũ để thấy nó đã đổi thế nào
- Mục thứ hai là mốc nên hỏi lại
Mục đầu là điều cần nói rõ với cụ, và biết mình đổi ý được thì cụ nói thật hơn.
Về cụ không còn nói được ý mình
- Nếu đã có bản ghi thì dùng bản đó
- Nếu chưa có thì hỏi nhau: trước đây cụ từng nói gì về chuyện này
- Cả nhà góp lại những gì từng nghe
- Và cố chọn theo điều cụ sẽ muốn, không theo điều mình muốn cho cụ
- Mục cuối là nguyên tắc khó nhất
Mục đầu là lý do bản ghi sớm quý tới vậy, và nó gỡ cho cả nhà khỏi phải đoán.
Về việc đừng đoán hộ cụ
- Người nhà thường đoán theo điều mình sẽ chọn
- Mà điều cụ chọn nhiều khi khác hẳn
- Nghiên cứu và kinh nghiệm đều cho thấy khoảng lệch đó là thật
- Nên hỏi luôn tốt hơn đoán
- Mục thứ hai là điều đáng nhớ
Mục thứ tư là kết luận của cả bài, và nó là lý do câu hỏi ở đầu bài đáng đặt sớm.
Điều câu hỏi này không phải là
- Không phải cuộc bàn về chuyện xấu nhất
- Không phải việc bắt cụ quyết ngay
- Không phải cách để nhà bớt lo cho cụ
- Nó là cách để việc chăm đi theo hướng cụ muốn
- Mục thứ ba là điều cần rõ
Mục thứ tư là toàn bộ nội dung bài này, và nó làm mọi việc khác trong nhà rõ hơn.
Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
- Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
- Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
- Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
- Đang lúc cấp thì xử lý trước, bàn mục tiêu sau — và đừng hỏi cụ lúc cụ đang lẫn
Mục cuối là điều quan trọng nhất về thời điểm, và câu trả lời lúc đó không đáng tin.
Dấu hiệu đi cấp cứu ngay
- Lú lẫn xuất hiện trong ngày hoặc trong vài giờ
- Đau ngực hoặc khó thở
- Yếu một bên người, nói khó, méo miệng
- Ngã có đập đầu, hoặc ngã ở người dùng thuốc chống đông
- Không tiểu được, hoặc sốt cao kèm lẫn
Mang túi thuốc và bản ghi điều cụ muốn theo, vì nó có thể cần tới trong đợt đó.
Việc làm được trong tuần này
- Hỏi cụ một câu duy nhất: việc gì mẹ muốn làm lại được nhất
- Hỏi trong lúc đi bộ hoặc nấu ăn, không ngồi đối diện
- Ghi câu trả lời bằng chính chữ của cụ, kèm ngày
- Để bản đó cùng chỗ với hồ sơ và bản danh sách thuốc, cho cả nhà biết chỗ
- Để ba câu còn lại cho những lần sau — mỗi lần một câu
Việc đầu là việc có hạn thời gian thật trong cả trang này — mọi việc khác làm tháng sau vẫn được, còn việc này thì cửa sổ để làm đang hẹp dần.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao câu hỏi này quan trọng?
Vì cùng một bệnh có nhiều cách làm, và cách nào tốt hơn phụ thuộc vào điều cụ muốn giữ: sống lâu nhất, giữ tự chủ nhất, hay ở lại nhà mình. Không hỏi thì cả nhà phải đoán hộ cụ.
Hỏi lúc nào?
Lúc còn bình tĩnh, không phải ở hành lang bệnh viện và không phải sau một chuyện vừa xảy ra. Hỏi sớm khi cụ còn nói được ý mình — đó là cửa sổ đang hẹp dần.
Câu trả lời thường như thế nào?
Rất cụ thể và rất nhỏ: tự đi vệ sinh được, tự ăn được, về được nhà mình, dự được đám cưới của cháu. Ghi lại bằng chính chữ của cụ, đừng diễn giải lại cho gọn.
Cụ đổi ý thì sao?
Đổi ý là bình thường và được phép. Hỏi lại sau mỗi đợt bệnh lớn hoặc mỗi vài tháng, và ghi bản mới kèm ngày — giữ cả bản cũ để thấy nó đã đổi thế nào.