Đánh giá lão khoa toàn diện — khác gì với khám từng bệnh một

Khám từng bệnh một thì mỗi bệnh được lo, nhưng không ai xem cả người. Ở tuổi cao, cái nhìn cả người mới tìm ra thứ đang thật sự làm cụ yếu đi.

Đánh giá lão khoa toàn diện là gì

• Là một buổi xem cả người thay vì từng bệnh
• Chức năng hằng ngày cụ còn làm được gì
• Đơn thuốc toàn bộ
• Đi lại và nguy cơ ngã, đầu óc và tinh thần, dinh dưỡng
• Cùng hoàn cảnh sống và người chăm

Mục cuối là phần ít ai nghĩ là thuộc y tế, và nó lại quyết định rất nhiều.

Khác gì với khám từng bệnh một

• Khám từng bệnh thì mỗi chuyên khoa lo phần mình
• Và không ai thấy phần cộng lại
• Ở tuổi cao, thứ làm cụ yếu đi thường nằm ở chỗ cộng lại đó
• Như ba thuốc đều gây chóng mặt nhẹ
• Hoặc đau khớp cộng mắt kém cộng nhà tối

Hai mục cuối là hai ví dụ điển hình, và không chuyên khoa nào một mình thấy được chúng.

Về phần chức năng hằng ngày

• Đây là phần trung tâm của cả buổi đánh giá
• Cụ tự tắm, tự mặc, tự ăn, tự đi lại được không
• Cụ tự đi chợ, tự nấu, tự quản thuốc được không
• Và phần nào đã đổi so với vài tháng trước
• Mục cuối là thông tin chỉ gia đình có

Mục đầu là điều đáng nhớ, và nó đúng với thước đo chạy suốt cả trang này.

Vì sao chức năng là phần trung tâm

• Vì nó nói được mức dự trữ thật của cụ
• Nó dự báo kết quả điều trị tốt hơn con số tuổi
• Và nó là thứ cụ quan tâm nhất
• Không ai muốn một con số đẹp mà không tự đi vệ sinh được
• Mục cuối là câu đáng nhất của cả bài

Mục thứ ba là điều hay bị bỏ khỏi cuộc bàn, và nó nên là điểm khởi đầu.

Kết quả của nó là gì

• Một danh sách việc theo thứ tự ưu tiên
• Và thường gồm cả những việc không phải thuốc
• Rà đơn, sửa nhà, tập có hướng dẫn
• Kiểm mắt tai, điều chỉnh bữa ăn
• Và một người giữ vai theo cả ca

Mục thứ hai là điều đáng nhất, và phần không phải thuốc thường chiếm nửa danh sách.

Về thứ tự ưu tiên

• Không làm hết mọi việc cùng lúc
• Hỏi việc nào làm trước trong ba tháng tới
• Vì làm hết cùng lúc là cách bỏ dở tất cả
• Và hỏi việc nào có thể đợi
• Mục thứ hai là câu đáng nhất

Mục thứ ba là điều rất thật với nhà đang chăm, và làm ba việc tốt hơn nhắm mười việc.

Xin đánh giá này ở đâu

• Hỏi bác sĩ đang theo cụ xem nơi mình có chuyên khoa lão khoa không
• Hoặc có bác sĩ làm đánh giá này không
• Nếu không có, vẫn hỏi được từng phần
• Rà đơn, đánh giá nguy cơ ngã, đánh giá chức năng
• Và tự mang bản ghi của gia đình tới

Mục thứ ba là điều quan trọng nhất, vì thiếu chuyên khoa không có nghĩa là không làm được gì.

Gia đình chuẩn bị gì

• Bản ghi chức năng: việc nào còn tự làm, việc nào cần giúp
• Cân nặng theo tháng
• Cả túi thuốc và bản danh sách có ngày bắt đầu
• Số lần ngã và suýt ngã trong sáu tháng
• Và câu trả lời của cụ về điều cụ muốn giữ nhất

Mục cuối là phần chỉ cụ nói được, và nó định hướng cả danh sách việc.

Về phần hoàn cảnh sống

• Cụ ở với ai, nhà có bậc thang không, nhà vệ sinh ở đâu
• Ai lo bữa ăn, ai lo thuốc
• Người chăm chính có còn sức không
• Bốn thứ đó ảnh hưởng tới kết quả nhiều hơn người ta tưởng
• Mục thứ ba là phần hay bị bỏ hẳn

Mục thứ ba đáng nhấn vì mọi kế hoạch chăm đều dựa vào một người đang có thể kiệt sức.

Về việc nên làm đánh giá khi nào

• Khi cụ bắt đầu cần giúp ở việc trước tự làm được
• Sau một lần ngã hoặc một đợt nằm viện
• Khi cụ dùng nhiều thuốc mà lâu chưa ai xem toàn bộ
• Và trước một quyết định điều trị lớn
• Mục cuối là mốc đáng nhất

Mục đầu là mốc sớm nhất, và làm sớm thì còn nhiều thứ giữ lại được.

Điều đánh giá này không làm được

• Không chữa được các bệnh cụ đang có
• Không đảo được thời gian
• Không làm xong trong một buổi nếu ca phức tạp
• Nó cho một danh sách việc theo thứ tự, và một người chịu trách nhiệm tổng hợp
• Mục thứ tư là giá trị thật

Mục thứ tư là điều đáng nhất, và đó là hai thứ mà khám rời rạc không cho được.

Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn

• Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
• Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
• Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
• Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
• Đang chờ buổi đánh giá mà có hai dấu đó thì đi khám ngay, đừng chờ hẹn

Mục cuối là điều quan trọng nhất, và một cái hẹn không phải lý do để chờ.

Dấu hiệu đi cấp cứu ngay

• Lú lẫn xuất hiện trong ngày hoặc trong vài giờ
• Đau ngực hoặc khó thở
• Yếu một bên người, nói khó, méo miệng
• Ngã có đập đầu, hoặc ngã ở người dùng thuốc chống đông
• Không tiểu được, hoặc sốt cao kèm lẫn

Mang túi thuốc và bản ghi mức nền theo, và nói rõ mức bình thường của cụ.

Việc làm được trong tuần này

• Hỏi bác sĩ đang theo cụ: nơi mình có làm đánh giá lão khoa toàn diện không
• Nếu không có: xin từng phần — rà đơn, đánh giá nguy cơ ngã, đánh giá chức năng
• Gom bộ năm thứ: bản ghi chức năng, cân nặng theo tháng, túi thuốc và danh sách, số lần ngã, câu trả lời của cụ
• Hỏi ở buổi khám: việc nào làm trước trong ba tháng tới
• Và hỏi ai là người tổng hợp lại tất cả

Việc cuối là câu giữ cho mọi việc khác không rời rạc — làm đủ từng phần mà không ai gom lại thì cụ vẫn có nhiều tờ giấy chứ không có một kế hoạch.

Câu hỏi thường gặp