Mỗi viên thuốc đều có lý do được kê. Vấn đề không nằm ở từng viên mà ở chỗ cả bộ cộng lại, và ở tuổi cao thì phần cộng lại nặng hơn hẳn.
Đa thuốc là gì
- Là tình trạng dùng nhiều loại thuốc cùng lúc
- Tới mức phần rủi ro của cả bộ bắt đầu lớn hơn phần lợi ích
- Nó không phải cứ nhiều là sai
- Điều đáng làm là rà lại xem từng loại còn cần không
- Mục thứ ba là điều cần nói rõ trước tiên
Mục thứ ba quan trọng vì có người thật sự cần nhiều loại, và bài này không khuyên bớt bằng mọi giá.
Vì sao ở tuổi cao nó nặng hơn
- Vì cơ thể xử lý và thải thuốc chậm hơn
- Nên cùng một liều có tác dụng mạnh hơn
- Vì nhiều loại dùng cùng lúc thì tác dụng cộng lại
- Và vì người cao tuổi thường có nhiều bệnh nền
- Nên số loại tự nhiên nhiều hơn
Mục thứ hai là điều rất ít ai biết, và nó là lý do liều ở tuổi cao cần được xem lại.
Về chuyện mỗi bác sĩ chỉ thấy một phần
- Cụ khám nhiều chuyên khoa thì mỗi nơi kê phần của mình
- Không ai thấy toàn bộ cả bộ
- Nên phần cộng lại không có người xem
- Đó là lý do phải mang cả túi tới một người xem hết
- Mục thứ ba là chỗ hổng lớn nhất
Mục thứ tư là việc gỡ được, và một buổi rà toàn bộ khác hẳn nhiều buổi rà từng phần.
Dấu hiệu nào cho thấy nên rà đơn
- Cụ mới mệt, chóng mặt, buồn ngủ
- Lẫn hơn, ngã
- Ăn kém hoặc sút cân
- Nhất là khi những dấu đó xuất hiện sau khi thêm hoặc đổi thuốc
- Và bất cứ khi nào cả bộ đã nhiều loại mà nhiều năm chưa ai xem lại toàn bộ
Mục thứ tư là chỉ dấu mạnh nhất, và mốc thời gian là thứ quyết định ở đây.
Về nhóm dấu hay bị cho là do tuổi
- Mệt, chóng mặt, buồn ngủ, khô miệng, táo bón
- Nhớ kém hơn, đi không vững
- Cả nhóm này hay bị cho là chuyện tuổi già
- Trong khi một phần có thể do thuốc
- Mục thứ tư là điều đáng nhất của cả bài
Mục thứ ba là chỗ mất cơ hội, và cho là do tuổi thì không ai đi tìm nguyên nhân.
Người nhà làm được gì
- Gom cả túi thuốc gồm cả thuốc mua ngoài
- Viết danh sách có ngày bắt đầu
- Và mang đi hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ
- Tuyệt đối không tự bỏ hay tự giảm bất cứ loại nào trước khi hỏi
- Mục cuối là luật không có ngoại lệ trong cả chuyên mục này
Mục cuối là chỗ dễ làm hại nhất, và một bài riêng trong chuyên mục này nói kỹ vì sao.
Về việc gom cả túi nghĩa là gom gì
- Thuốc theo đơn của mọi bác sĩ
- Thuốc mua ngoài không cần đơn
- Thực phẩm bổ sung, vitamin, thuốc bổ
- Thuốc dùng ngoài như kem, thuốc nhỏ mắt
- Và cả thuốc cụ đang giữ mà không dùng nữa
Mục cuối là thứ hay bị bỏ, và thuốc cũ còn trong nhà hay bị uống lại theo trí nhớ.
Về việc viết danh sách thuốc
- Tên ghi trên vỏ, ghi đúng chính tả
- Uống mấy lần trong ngày và vào lúc nào
- Bắt đầu dùng từ khi nào
- Ai kê, và kê để trị gì nếu biết
- Mục cuối là phần đáng cố hỏi cho đủ
Mục cuối đáng nhất vì một thuốc không ai còn biết kê để trị gì là thuốc đáng xem lại.
Về câu hỏi "thuốc này để trị gì"
- Hỏi câu này cho từng loại
- Đây là quyền của người dùng thuốc
- Loại nào không ai trả lời được thì ghi dấu hỏi
- Và mang dấu hỏi đó tới buổi rà đơn
- Mục thứ ba là việc làm được ngay
Mục thứ tư là cách dùng bản ghi, và những dấu hỏi đó thường là chỗ bớt được.
Về lợi ích thật của việc rà đơn
- Bớt được loại không còn cần
- Điều chỉnh liều cho phù hợp tuổi
- Phát hiện hai loại chỏi nhau hoặc trùng tác dụng
- Và đổi giờ uống cho đỡ tác dụng phụ
- Mục cuối là cách gỡ nhẹ nhất
Mục cuối rất đáng nhắc vì nhiều vấn đề gỡ được chỉ bằng đổi giờ, không cần bỏ thuốc.
Điều bài này không nói
- Không nói rằng dùng nhiều thuốc là sai
- Không nói rằng nên bớt thuốc bằng mọi giá
- Có người cần đủ số loại đang dùng và bỏ đi là nguy
- Nó nói rằng cả bộ đáng được một người xem lại toàn bộ
- Mục thứ ba là điều cần rõ
Mục thứ tư là mục tiêu thật của cả chuyên mục, và đó là việc đặt lịch được ngay.
Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
- Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
- Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
- Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
- Hai dấu đó xuất hiện sau khi thêm thuốc thì gọi bác sĩ ngay, đừng chờ hẹn
Mục cuối là điều quan trọng nhất của bài này, và cũng đừng tự bỏ thuốc trong lúc đó.
Dấu hiệu đi cấp cứu ngay
- Lú lẫn xuất hiện trong ngày hoặc trong vài giờ
- Ngủ gà, khó gọi dậy
- Nôn nhiều, không giữ được nước
- Chảy máu bất thường, hoặc phân đen
- Yếu một bên người, nói khó, méo miệng
Mang cả túi thuốc theo — ở nhóm này túi thuốc là thứ quan trọng nhất mang được.
Việc làm được trong tuần này
- Gom vào một túi: thuốc theo đơn, thuốc mua ngoài, thực phẩm bổ sung, thuốc dùng ngoài, thuốc cũ còn giữ
- Viết danh sách: tên trên vỏ, mấy lần một ngày, bắt đầu từ khi nào, ai kê
- Với từng loại, hỏi hoặc tra xem để trị gì — loại nào không rõ thì ghi dấu hỏi
- Chụp ảnh bản danh sách để trong điện thoại
- Đặt một buổi rà đơn với bác sĩ hoặc ghé hỏi dược sĩ, mang cả túi đi
Việc thứ ba là việc tìm ra nhiều nhất — những loại không ai còn biết kê để trị gì thường là chỗ bớt được, nhưng người quyết bớt phải là bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Đa thuốc là gì?
Là tình trạng dùng nhiều loại thuốc cùng lúc tới mức phần rủi ro của cả bộ bắt đầu lớn hơn phần lợi ích. Nó không phải cứ nhiều là sai — điều đáng làm là rà lại xem từng loại còn cần không.
Vì sao ở tuổi cao nó nặng hơn?
Vì cơ thể xử lý và thải thuốc chậm hơn, nên cùng một liều có tác dụng mạnh hơn; vì nhiều loại dùng cùng lúc thì tác dụng cộng lại; và vì người cao tuổi thường có nhiều bệnh nền nên số loại tự nhiên nhiều hơn.
Dấu hiệu nào cho thấy nên rà đơn?
Cụ mới mệt, chóng mặt, buồn ngủ, lẫn hơn, ngã, ăn kém hoặc sút cân — nhất là khi những dấu đó xuất hiện sau khi thêm hoặc đổi thuốc. Và bất cứ khi nào cả bộ đã nhiều loại mà nhiều năm chưa ai xem lại toàn bộ.
Người nhà làm được gì?
Gom cả túi thuốc gồm cả thuốc mua ngoài, viết danh sách có ngày bắt đầu, và mang đi hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Tuyệt đối không tự bỏ hay tự giảm bất cứ loại nào trước khi hỏi.