Nhiều gia đình hoãn đi khám vì nghĩ biết rồi cũng không chữa được. Nhưng một chẩn đoán rõ mở ra bốn việc mà không có nó thì không làm được.
Biết rồi thì được gì
- Loại trừ những nguyên nhân chữa được
- Biết cách chăm phù hợp theo từng giai đoạn
- Bàn trước những chuyện phải bàn khi cụ còn quyết được
- Và cả nhà cùng hiểu một chuyện
- Thay vì mỗi người đoán một kiểu
Mục thứ ba là việc có hạn thời gian, và đó là lý do đừng hoãn.
Vì sao mục "bàn trước" có hạn thời gian
- Có những chuyện chỉ cụ quyết được
- Cụ muốn ai lo việc gì cho mình, muốn được chăm ở đâu
- Điều cụ muốn và không muốn nếu bệnh nặng lên
- Bàn muộn thì cả nhà phải đoán hộ cụ
- Mục cuối là điều nên tránh nhất
Mục cuối là gánh nặng lớn nhất cho gia đình, và nó tránh được bằng một buổi nói chuyện sớm.
Về nhóm nguyên nhân chữa được cần loại
- Thuốc đang dùng
- Bệnh tuyến giáp và thiếu một số chất
- Trầm cảm
- Mất nghe và mất nhìn
- Mỗi thứ trong đó đều can thiệp được
Mục cuối là lý do bước loại trừ đáng làm, và nó là phần đầu tiên của buổi khám.
Chuẩn bị gì mang đi
- Bản ghi việc nào đã đổi kèm ví dụ cụ thể và mốc thời gian
- Túi thuốc đầy đủ gồm cả thuốc mua ngoài
- Kính và máy trợ nghe cho cụ dùng trong buổi khám
- Và danh sách câu hỏi mình muốn hỏi
- Mục thứ ba là thứ hay bị quên nhất
Mục thứ ba rất quan trọng: cụ không nghe rõ trong buổi khám thì kết quả đánh giá lệch đi.
Ai nên đi cùng
- Một người ở cùng nhà hoặc gặp cụ thường xuyên
- Người kể được thay đổi theo thời gian
- Buổi khám cần cả hai phía
- Cụ nói phần cụ thấy, người nhà nói phần quan sát được
- Mục thứ hai là điều kiện quan trọng
Mục thứ tư là cách chia vai đúng, và thiếu một phía thì buổi khám thiếu thông tin.
Về việc nói phần quan sát mà không làm cụ tủi
- Xin nói riêng với bác sĩ vài phút nếu có phần khó nói trước mặt cụ
- Đó là việc bình thường và nơi nào cũng thu xếp được
- Nhưng đừng bàn cả buổi sau lưng cụ
- Và nói lại với cụ phần cụ nên biết
- Mục thứ ba là ranh giới
Mục đầu là cách gỡ thực dụng, và nó tránh được cảnh nói giảm cho cụ đỡ buồn.
Hỏi gì ở buổi khám
- Đã loại được những nguyên nhân chữa được chưa
- Đang ở giai đoạn nào
- Nên làm gì trong ba tháng tới
- Có cần khám lại và khi nào
- Và những chuyện gì nên bàn với cụ ngay từ giờ
Mục thứ ba là câu đáng nhất, vì nó biến chẩn đoán thành việc làm được.
Về điều trị
- Có thuốc dùng cho một số trường hợp, do bác sĩ quyết
- Nhưng phần lớn việc hằng ngày là phần chăm sóc và tổ chức sinh hoạt
- Phần đó gia đình làm được nhiều nhất
- Và nó ảnh hưởng tới chất lượng sống rõ hơn
- Mục thứ hai là điều cần rõ
Mục thứ ba là chỗ đáng đầu tư công nhất, và cả chuyên mục này nói về phần đó.
Về việc hoãn đi khám
- Lý do hay nghe: biết rồi cũng thế, sợ cụ buồn, chờ xem thêm
- Cả ba lý do đều làm mất phần bàn trước
- Và làm mất cơ hội tìm nguyên nhân chữa được
- Chờ xem thêm chỉ hợp lý nếu có hẹn lại rõ ràng
- Mục thứ hai là mất mát lớn nhất
Mục thứ tư là cách chờ đúng, và chờ mà không hẹn lại là chờ vô hạn.
Về việc nói với cả nhà sau buổi khám
- Nói lại cho cả nhà cùng một thông tin
- Kể cả người ở xa
- Vì phần lớn xung đột trong gia đình đến từ chỗ mỗi người biết một nửa
- Và bàn việc chia việc ngay khi còn nhẹ
- Mục thứ ba là lý do
Mục thứ tư là việc nên làm sớm, và chia việc lúc đang nặng thì khó hơn nhiều.
Điều một chẩn đoán không làm được
- Không cho biết chính xác diễn biến sẽ thế nào
- Không cho một mốc thời gian nào chắc chắn
- Không thay được việc chăm hằng ngày
- Nó cho một cái khung để biết nên làm gì lúc này
- Mục thứ tư là công dụng thật
Mục thứ hai là điều cần rõ, và đừng hỏi câu còn bao lâu vì không ai trả lời chắc được.
Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
- Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
- Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
- Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
- Đang chờ buổi khám mà cụ nặng lên trong vài ngày thì đi ngay, đừng chờ hẹn
Mục cuối là điều quan trọng nhất của bài này, và một cái hẹn không phải lý do để chờ.
Dấu hiệu đi cấp cứu ngay
- Lú lẫn xuất hiện trong ngày hoặc trong vài giờ
- Ngủ gà, khó gọi dậy
- Yếu một bên người, nói khó, méo miệng
- Đau đầu dữ dội khác thường
- Không tiểu được, hoặc sốt cao kèm lẫn
Mang túi thuốc và bản ghi theo, và nói rõ mức bình thường của cụ là gì.
Việc làm được trong tuần này
- Đặt lịch khám, đừng để tháng sau
- Viết bản ghi hai ba ví dụ cụ thể kèm mốc thời gian
- Gom túi thuốc, và để kính cùng máy trợ nghe vào túi đi khám
- Viết ra năm câu sẽ hỏi, gồm câu "nên làm gì trong ba tháng tới"
- Hẹn một buổi nói chuyện riêng với cụ về những điều cụ muốn, khi cụ còn quyết được
Việc cuối là việc có hạn thời gian thật — mọi việc khác làm tháng sau vẫn được, còn việc này thì cửa sổ để làm đang hẹp dần.
Câu hỏi thường gặp
Biết rồi thì được gì?
Bốn việc: loại trừ những nguyên nhân chữa được; biết cách chăm phù hợp theo từng giai đoạn; bàn trước những chuyện phải bàn khi cụ còn quyết được; và cả nhà cùng hiểu một chuyện thay vì mỗi người đoán một kiểu.
Chuẩn bị gì mang đi?
Bản ghi việc nào đã đổi kèm ví dụ cụ thể và mốc thời gian; túi thuốc đầy đủ gồm cả thuốc mua ngoài; kính và máy trợ nghe cho cụ dùng trong buổi khám; và danh sách câu hỏi mình muốn hỏi.
Ai nên đi cùng?
Một người ở cùng nhà hoặc gặp cụ thường xuyên — người kể được thay đổi theo thời gian. Buổi khám cần cả hai phía: cụ nói phần cụ thấy, người nhà nói phần quan sát được.
Hỏi gì ở buổi khám?
Đã loại được những nguyên nhân chữa được chưa; đang ở giai đoạn nào; nên làm gì trong ba tháng tới; có cần khám lại và khi nào; và những chuyện gì nên bàn với cụ ngay từ giờ.