Không có một cách xử lý chung. Rỉ khi ho khác buồn đột ngột không kìm được, và cả hai khác với đi không hết — nên mô tả đúng là phần việc quan trọng nhất của gia đình.
Có mấy dạng chính
- Ba dạng hay gặp
- Rỉ ra khi ho, cười, nâng vật nặng
- Buồn đột ngột và không kìm được tới khi vào nhà vệ sinh
- Và đi không hết, nhỏ giọt sau khi đi
- Có người có cả hai dạng cùng lúc
Mục cuối là điều đáng biết, và nó là lý do mô tả phải đủ chi tiết.
Vì sao phân biệt dạng lại quan trọng
- Vì hướng xử lý khác nhau hẳn
- Và có dạng mà cách xử lý của dạng khác lại làm nặng thêm
- Đây là lý do đừng tự làm theo lời khuyên chung
- Tìm được ở đâu đó
- Mục thứ hai là rủi ro thật
Mục thứ hai là điều quan trọng nhất, và nó là lý do cả bài này nói về mô tả.
Còn dạng do không kịp tới nhà vệ sinh thì sao
- Đó là dạng thứ tư và rất hay gặp ở người cao tuổi
- Chức năng tiểu vẫn ổn nhưng cụ đi chậm
- Khó cởi quần, hoặc nhà vệ sinh xa và tối
- Dạng này gỡ được bằng cách sửa hoàn cảnh
- Không cần thuốc gì
Hai mục cuối là điều đáng nhất của cả bài, và đây là dạng dễ gỡ nhất mà hay bị bỏ.
Về cách gỡ dạng thứ tư
- Bỏ chướng ngại trên lối đi, để đèn sáng suốt đêm
- Đổi sang quần áo dễ cởi, chun thay vì cúc và khoá
- Kê một chỗ đi tạm cạnh giường cho ban đêm nếu nhà vệ sinh xa
- Và nâng chiều cao chỗ ngồi nếu cụ khó đứng lên
- Mục thứ hai là thứ đổi nhanh nhất
Mục thứ hai đáng làm ngay vì một cái cúc khó cởi có thể là toàn bộ nguyên nhân.
Người nhà mô tả thế nào cho đúng
- Ghi mỗi lần rỉ ra kèm lúc đó đang làm gì
- Đang ho, đang đứng lên
- Đang trên đường vào nhà vệ sinh
- Hay không biết lúc nào
- Chỉ câu "đang làm gì" đó đã chỉ ra dạng
Mục cuối là kết luận thực dụng, và đó là thông tin gia đình đưa được mà không ai khác có.
Về dạng "không biết lúc nào"
- Cụ không cảm nhận được là mình đang đi
- Hoặc ướt mà không biết từ khi nào
- Đây là dạng cần khám kỹ hơn
- Và nó cũng có thể liên quan tới đầu óc
- Mục thứ ba là điều cần nói rõ
Mục thứ tư là chi tiết quan trọng, và nói ra điều đó giúp bác sĩ định hướng.
Về nhật ký ba ngày
- Ghi giờ mỗi lần đi được vào nhà vệ sinh
- Ghi giờ mỗi lần rỉ ra kèm hoàn cảnh
- Ghi lượng uống và giờ uống
- Và ghi số lần dậy đêm
- Ba ngày liền là đủ, không cần lâu hơn
Mục thứ ba là phần hay bị bỏ, và nó cho biết vấn đề có liên quan tới giờ uống hay không.
Về thuốc liên quan
- Một số thuốc làm đi nhiều hơn, một số làm bí tiểu
- Mang cả túi thuốc đi hỏi
- Hỏi có loại nào đổi giờ uống thì đỡ dậy đêm không
- Nhưng đừng tự bỏ hay tự đổi giờ
- Mục thứ ba là câu đáng hỏi nhất
Mục cuối là luật giữ nguyên, và chuyên mục đa thuốc nói kỹ vì sao.
Về bài tập cơ vùng đáy chậu
- Có dạng mà tập cơ vùng đáy chậu giúp được rõ
- Nhưng phải tập đúng cơ và đúng cách mới có tác dụng
- Xin hướng dẫn cụ thể, đừng tập theo mô tả chung
- Và nó cần nhiều tuần mới thấy đổi
- Mục thứ hai là lý do phải có hướng dẫn
Mục cuối là điều cần chuẩn bị tinh thần, và bỏ giữa sau hai tuần là lý do hay thất bại.
Về miếng lót và đồ dùng
- Dùng được và nên dùng nếu cụ thấy an tâm hơn
- Chọn loại vừa, đổi thường xuyên để tránh hăm và loét
- Nhưng đừng coi nó là cách giải quyết cuối cùng
- Vì nó không thay được việc tìm nguyên nhân
- Mục thứ hai là phần về an toàn da
Mục thứ tư là điều đáng nhớ, và đây là chỗ nhiều nhà dừng lại quá sớm.
Điều dạng nào cũng cần loại trước
- Nhiễm trùng đường tiểu
- Táo bón nặng
- Thuốc đang dùng
- Và thiếu nước
- Bốn thứ đó nên được xem trước khi bàn tới các cách khác
Mục thứ hai là điều rất ít ai nghĩ tới, và táo bón nặng gây ra chuyện tiểu thật.
Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
- Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
- Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
- Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
- Chuyện tiểu đột ngột nặng hơn nhiều trong vài ngày là dấu có chuyện mới, không phải bệnh cũ tiến triển
Mục cuối là chỗ phân biệt quan trọng nhất của bài này, và nó thường là nhiễm trùng.
Dấu hiệu đi cấp cứu ngay
- Không tiểu được trong nhiều giờ, bụng dưới căng đau
- Lú lẫn xuất hiện trong ngày hoặc trong vài giờ
- Sốt kèm đau lưng hoặc đau hông
- Tiểu ra máu
- Đột ngột mất kiểm soát cả tiểu và đại tiện kèm yếu chân
Mang túi thuốc và nhật ký theo, và nói rõ chuyện này đột ngột hay có từ lâu.
Việc làm được trong tuần này
- Ghi nhật ký ba ngày: giờ đi, giờ rỉ ra kèm lúc đó đang làm gì, lượng uống, số lần dậy đêm
- Đổi quần áo của cụ sang loại dễ cởi — chun thay cho cúc và khoá
- Bỏ chướng ngại trên lối vào nhà vệ sinh, để đèn nhỏ sáng suốt đêm
- Rải lượng uống về sáng và trưa, nhưng giữ đủ lượng cả ngày
- Mang nhật ký và túi thuốc đi khám, và nói rõ mỗi lần rỉ ra xảy ra trong tình huống nào
Việc thứ hai là việc gỡ nhanh nhất trong năm việc — với dạng không kịp tới nhà vệ sinh, một cái cúc khó cởi hoặc một hành lang tối có thể là toàn bộ nguyên nhân.
Câu hỏi thường gặp
Có mấy dạng chính?
Ba dạng hay gặp: rỉ ra khi ho, cười, nâng vật nặng; buồn đột ngột và không kìm được tới khi vào nhà vệ sinh; và đi không hết, nhỏ giọt sau khi đi. Có người có cả hai dạng cùng lúc.
Vì sao phân biệt dạng lại quan trọng?
Vì hướng xử lý khác nhau hẳn, và có dạng mà cách xử lý của dạng khác lại làm nặng thêm. Đây là lý do đừng tự làm theo lời khuyên chung tìm được ở đâu đó.
Còn dạng do không kịp tới nhà vệ sinh thì sao?
Đó là dạng thứ tư và rất hay gặp ở người cao tuổi: chức năng tiểu vẫn ổn nhưng cụ đi chậm, khó cởi quần, hoặc nhà vệ sinh xa và tối. Dạng này gỡ được bằng cách sửa hoàn cảnh, không cần thuốc gì.
Người nhà mô tả thế nào cho đúng?
Ghi mỗi lần rỉ ra kèm lúc đó đang làm gì: đang ho, đang đứng lên, đang trên đường vào nhà vệ sinh, hay không biết lúc nào. Chỉ câu "đang làm gì" đó đã chỉ ra dạng.