Da vùng bị ướt lâu là chỗ loét hình thành nhanh nhất. Ba việc làm mỗi lần đổi là đủ để phòng, và loét thì rất khó lành nên phòng luôn rẻ hơn chữa.
Ba việc mỗi lần đổi là gì
- Đổi ngay khi ướt chứ không chờ tới giờ
- Rửa nhẹ bằng nước rồi lau khô hẳn
- Không chà mạnh
- Và xem da một lượt mỗi lần đổi
- Để bắt được dấu đỏ sớm
Mục thứ tư là việc đáng nhất, và nó chỉ mất mấy giây mỗi lần.
Dấu nào là loét đang hình thành
- Một chỗ đỏ mà ấn vào không nhạt đi
- Hoặc đỏ không mất sau khi cụ đổi tư thế một lúc
- Da căng bóng, chỗ ấm hơn
- Hoặc cụ đau khi chạm
- Thấy là nói ngay ở buổi khám
Mục đầu là dấu quan trọng nhất, và đó là phép thử làm được ngay tại chỗ.
Về chỗ cần xem mỗi lần
- Vùng xương cụt và hai bên hông
- Gót chân và mắt cá
- Vùng bẹn và các nếp gấp
- Và chỗ tiếp xúc với mép của miếng lót
- Mục cuối là chỗ hay bị bỏ
Mục thứ hai là chỗ hình thành nhanh nhất ở cụ nằm nhiều, và nó nằm ngoài tầm mắt cụ.
Vì sao đổi tư thế lại quan trọng
- Vì loét hình thành ở chỗ bị đè liên tục
- Nhất là vùng xương cụt, gót chân, hông
- Đổi tư thế đều làm giảm thời gian đè lên cùng một chỗ
- Và với cụ ít đi lại thì đây là việc quan trọng nhất
- Mục cuối là kết luận
Mục thứ ba là cơ chế, và ngồi lâu một chỗ cũng tính là đè liên tục.
Về việc ngồi lâu cũng gây loét
- Nhiều nhà chỉ để ý khi cụ nằm
- Nhưng ngồi một chỗ nhiều giờ cũng đè lên xương cụt
- Nên nhắc cụ đổi thế ngồi, hoặc đứng lên đi vài bước
- Và dùng đệm ngồi nếu bác sĩ gợi ý
- Mục thứ hai là điều ít ai nghĩ tới
Mục thứ ba là việc làm được ngay, và nó cũng tốt cho việc giữ sức đi lại.
Có nên bôi gì lên da không
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước
- Có loại kem bảo vệ da phù hợp
- Nhưng cũng có thứ làm chậm lành hoặc gây kích ứng
- Và tuyệt đối không tự bôi gì lên chỗ đã loét
- Mục cuối là luật không có ngoại lệ
Mục thứ ba là lý do phải hỏi, và thứ nghe vô hại vẫn có thể không phù hợp.
Về chuyện chọn miếng lót
- Chọn loại vừa, không quá chật
- Loại thấm tốt để da không ướt lâu
- Đổi ngay khi ướt, đừng dùng tới khi đầy
- Và không dùng hai lớp cùng lúc
- Mục thứ ba là quy tắc quan trọng nhất
Mục cuối là chỗ hay làm sai vì tưởng an tâm hơn, và nó giữ ẩm nhiều hơn.
Về dinh dưỡng và da
- Da của người thiếu ăn lành chậm hơn nhiều
- Nên phần đủ đạm và đủ nước cũng là phần phòng loét
- Cụ sút cân là cụ có nguy cơ loét cao hơn
- Hai chuyên mục đó liên quan chặt với nhau
- Mục thứ ba là điều đáng nhớ
Mục thứ hai là mối liên hệ ít ai nói ra, và nó là lý do phòng loét không chỉ là việc chăm da.
Về việc giữ tự trọng cho cụ
- Làm ở chỗ kín, đóng cửa
- Nói trước từng bước, đừng làm im lặng
- Che phần không cần để hở
- Không tỏ vẻ khó chịu, không nói về chuyện này với người ngoài
- Và để cụ tự làm phần cụ làm được
Mục thứ hai là điều rất đáng làm, và nó đổi hẳn cảm giác của cụ về việc này.
Khi nào phải cho người có chuyên môn xem
- Có chỗ đỏ không nhạt khi ấn
- Có vết trầy, vết loét dù nhỏ
- Có mùi, có dịch, hoặc vùng da nóng và sưng
- Và cụ đau khi chạm vào một chỗ
- Đừng chờ xem nó có tự lành không
Mục cuối là điều quan trọng nhất, vì loét ở tuổi này lan nhanh và lành rất chậm.
Điều bài này không nói
- Không nói tên loại kem hay dung dịch nào
- Không nói cách xử lý một vết loét đã có
- Vì đó là việc của người có chuyên môn
- Nó chỉ nói phần phòng, mà phần đó gia đình làm được
- Mục thứ hai là ranh giới
Mục thứ tư là toàn bộ nội dung bài này, và phần phòng chiếm gần hết giá trị.
Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
- Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
- Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
- Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
- Cụ lẫn mới xuất hiện ở người có vết loét thì phải đi khám ngay
Mục cuối là điều quan trọng nhất của bài này, và đó có thể là dấu nhiễm trùng lan rộng.
Dấu hiệu đi cấp cứu ngay
- Vết loét có mùi, có dịch đục, quanh đó sưng nóng đỏ lan rộng
- Sốt kèm vết loét
- Lú lẫn xuất hiện trong ngày hoặc trong vài giờ
- Đau nhiều tăng lên nhanh ở vùng đó
- Ngủ gà, khó gọi dậy
Mang túi thuốc theo và nói rõ vết loét có từ khi nào, đã xử lý thế nào.
Việc làm được trong tuần này
- Xem da cụ một lượt mỗi lần đổi: xương cụt, hông, gót chân, bẹn, mép miếng lót
- Thử ấn nhẹ vào chỗ đỏ — không nhạt đi thì nói ngay ở buổi khám
- Đổi ngay khi ướt, lau khô hẳn cả nếp gấp trước khi mặc lại
- Nhắc cụ đổi thế ngồi hoặc đứng lên đi vài bước mỗi giờ nếu cụ ngồi nhiều
- Nhờ người có chuyên môn hướng dẫn cách làm một lần, và chia việc giữa vài người trong nhà
Việc thứ hai là việc rẻ nhất mà cứu được nhiều nhất — một chỗ đỏ không nhạt khi ấn là loét đang bắt đầu, và ở giai đoạn đó thì còn gỡ được.
Câu hỏi thường gặp
Ba việc mỗi lần đổi là gì?
Đổi ngay khi ướt chứ không chờ tới giờ; rửa nhẹ bằng nước rồi lau khô hẳn, không chà mạnh; và xem da một lượt mỗi lần đổi để bắt được dấu đỏ sớm.
Dấu nào là loét đang hình thành?
Một chỗ đỏ mà ấn vào không nhạt đi, hoặc đỏ không mất sau khi cụ đổi tư thế một lúc. Da căng bóng, chỗ ấm hơn, hoặc cụ đau khi chạm cũng là dấu. Thấy là nói ngay ở buổi khám.
Vì sao đổi tư thế lại quan trọng?
Vì loét hình thành ở chỗ bị đè liên tục, nhất là vùng xương cụt, gót chân, hông. Đổi tư thế đều làm giảm thời gian đè lên cùng một chỗ — và với cụ ít đi lại thì đây là việc quan trọng nhất.
Có nên bôi gì lên da không?
Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước. Có loại kem bảo vệ da phù hợp, nhưng cũng có thứ làm chậm lành hoặc gây kích ứng — và tuyệt đối không tự bôi gì lên chỗ đã loét.