Ở người trẻ thì buốt và sốt. Ở người cao tuổi có thể không buốt, không sốt, chỉ lẫn hơn hoặc lờ đờ — nên đây là chuyện cả nhà phải biết trước.
Vì sao dấu hiệu lại khác ở người già
- Vì phản ứng của cơ thể với nhiễm trùng ở tuổi cao thường mờ đi
- Có thể không sốt, không buốt, không đau rõ
- Thay vào đó là lẫn mới xuất hiện, lờ đờ
- Bỏ ăn
- Hoặc đột ngột yếu và dễ ngã
Mục thứ hai là điều khác nhất so với người trẻ, và nó làm nhiều ca bị bỏ qua.
Dấu nào đáng nghi nhất
- Lẫn hoặc lờ đờ mới xuất hiện trong vài giờ tới vài ngày
- Ở cụ vốn tỉnh táo hơn thế
- Đó là dấu phải đi khám
- Và nhiễm trùng đường tiểu là một trong những nguyên nhân đầu tiên được nghĩ tới
- Mục thứ hai là điều kiện để nhận ra
Mục thứ hai là lý do phải có bản ghi mức nền, và không có nó thì không so được.
Về những dấu khác đáng để ý
- Đột ngột hay tiểu hơn, hoặc đột ngột rỉ ra nhiều hơn
- Nước tiểu đục, có mùi khác thường
- Đau lưng hoặc đau hông
- Và đột ngột yếu, ngã trong khi hôm qua còn đi được
- Mục đầu là dấu hay bị cho là bệnh cũ nặng lên
Mục đầu là chỗ hay nhầm nhất, và chuyện tiểu đột ngột nặng hơn thường là dấu nhiễm trùng.
Có nên tự cho uống thuốc không
- Không
- Đừng tự dùng thuốc kháng sinh còn lại từ đợt trước
- Hay của người khác
- Việc dùng loại nào là quyết định của bác sĩ
- Và dùng sai làm việc điều trị sau khó hơn
Mục cuối là lý do quan trọng nhất, và nó ảnh hưởng tới cả những đợt sau.
Về thuốc còn lại trong nhà
- Thuốc kháng sinh còn dư từ đợt trước là thứ nên bỏ riêng
- Vì nó rất dễ bị dùng lại khi thấy dấu tương tự
- Xin bác sĩ xác nhận loại nào không dùng nữa
- Và cất ra khỏi chỗ thuốc đang dùng
- Mục thứ hai là lý do
Mục thứ ba là bước phải làm trước, và đừng tự quyết bỏ loại nào.
Việc phải làm khi nghi
- Đưa cụ đi khám, đừng chờ xem tới mai
- Mang cả túi thuốc và bản ghi mức nền
- Nói rõ cụ vốn tỉnh táo tới đâu, thay đổi bắt đầu từ lúc nào
- Và nói cả chuyện đại tiện, vì táo bón liên quan
- Mục thứ ba là thông tin quyết định
Mục cuối là điều ít ai nghĩ tới nói, và nó có thể gỡ được một phần nguyên nhân.
Về kết quả xét nghiệm nước tiểu
- Kết quả có vi khuẩn không tự động là phải điều trị
- Ở người cao tuổi, có tình huống có vi khuẩn mà không cần dùng thuốc
- Đó là quyết định của bác sĩ dựa trên cả triệu chứng
- Nên đừng tự đọc kết quả rồi kết luận
- Mục thứ hai là điều rất ít ai biết
Mục thứ ba là cách hiểu đúng, và nó là lý do phải mang kết quả đi hỏi.
Phòng cho lần sau thế nào
- Giữ đủ nước
- Đừng nhịn đi
- Gỡ táo bón
- Vệ sinh đúng cách
- Và hỏi bác sĩ về cách phòng riêng nếu cụ bị nhiều lần
Người đã bị một lần thì dễ bị lại, nên phần phòng ở đây đáng làm nghiêm túc.
Về chuyện giữ đủ nước
- Nước tiểu đặc dễ gây khó chịu và dễ nhiễm trùng hơn
- Nên nhịn uống làm tăng nguy cơ
- Rải lượng uống về sáng và trưa nếu cụ sợ dậy đêm
- Nhưng hỏi bác sĩ trước nếu cụ bị hạn chế nước
- Mục thứ hai là vòng phải chặn
Mục cuối là bước không bỏ được, và người bệnh tim hoặc bệnh thận có mức riêng.
Về cụ có ống thông
- Nhóm này có nguy cơ cao hơn hẳn
- Hỏi rõ cách chăm và dấu nào phải gọi ngay
- Đừng tự tháo, tự rửa theo cách không được hướng dẫn
- Và giữ túi thấp hơn mức bàng quang
- Mục thứ hai là việc phải hỏi từ đầu
Mục cuối là chi tiết hay bị bỏ, và nó là quy tắc cơ bản mà ít người được nói rõ.
Điều bài này không nói
- Không nói tên hay liều của thuốc nào
- Không nói cách tự chẩn đoán
- Không nói rằng mọi lần lẫn đều do nhiễm trùng đường tiểu
- Nó nói rằng lẫn mới xuất hiện thì phải nghĩ tới nó và phải đi khám
- Mục thứ ba là điều cần rõ
Mục thứ tư là toàn bộ nội dung bài này, và nó nối thẳng sang chuyên mục lú lẫn cấp.
Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
- Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
- Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
- Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
- Bài này là ví dụ rõ nhất của cả nguyên tắc đó
Mục cuối là điều đáng nhớ, và không sốt không loại được nhiễm trùng ở tuổi này.
Dấu hiệu đi cấp cứu ngay
- Lú lẫn xuất hiện trong ngày hoặc trong vài giờ
- Sốt cao, hoặc người lạnh và rét run
- Đau lưng hoặc đau hông nhiều
- Không tiểu được, hoặc tiểu ra máu
- Thở nhanh, ngủ gà, khó gọi dậy
Mang túi thuốc và bản ghi mức nền theo, và nói rõ thay đổi bắt đầu từ lúc nào.
Việc làm được trong tuần này
- Dán thêm một dòng lên tủ lạnh: cụ lẫn mới xuất hiện thì nghĩ tới nhiễm trùng đường tiểu, đi khám ngay
- Kiểm trong nhà xem có thuốc kháng sinh còn dư từ đợt trước — xin bác sĩ xác nhận rồi cất riêng
- Hỏi cụ có nhịn đi vì nhà vệ sinh xa, lạnh, hay phải nhờ người không — rồi sửa hoàn cảnh đó
- Giữ đủ nước, rải về sáng và trưa; hỏi bác sĩ trước nếu cụ bị hạn chế nước
- Nếu cụ đã bị nhiều lần: hỏi bác sĩ về cách phòng riêng cho cụ
Việc đầu là việc cứu được nhiều giờ nhất — cả nhà biết trước một câu đó thì không ai còn chờ tới khi cụ sốt mới đưa đi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao dấu hiệu lại khác ở người già?
Vì phản ứng của cơ thể với nhiễm trùng ở tuổi cao thường mờ đi: có thể không sốt, không buốt, không đau rõ. Thay vào đó là lẫn mới xuất hiện, lờ đờ, bỏ ăn, hoặc đột ngột yếu và dễ ngã.
Dấu nào đáng nghi nhất?
Lẫn hoặc lờ đờ mới xuất hiện trong vài giờ tới vài ngày, ở cụ vốn tỉnh táo hơn thế. Đó là dấu phải đi khám, và nhiễm trùng đường tiểu là một trong những nguyên nhân đầu tiên được nghĩ tới.
Có nên tự cho uống thuốc không?
Không. Đừng tự dùng thuốc kháng sinh còn lại từ đợt trước hay của người khác. Việc dùng loại nào là quyết định của bác sĩ, và dùng sai làm việc điều trị sau khó hơn.
Phòng cho lần sau thế nào?
Giữ đủ nước, đừng nhịn đi, gỡ táo bón, vệ sinh đúng cách, và hỏi bác sĩ về cách phòng riêng nếu cụ bị nhiều lần. Người đã bị một lần thì dễ bị lại.