Một lần ngã hiếm khi có một lý do duy nhất. Thường là bốn năm thứ nhỏ cộng lại, và gỡ được vài thứ trong đó thì lần sau không xảy ra.
Vì sao nói ngã có nhiều nguyên nhân
- Phần lớn lần ngã là kết quả của nhiều thứ nhỏ cộng lại
- Chân yếu, mắt kém
- Một loại thuốc làm chóng mặt
- Sàn trơn, đèn tối
- Gỡ được hai ba thứ trong đó là đủ để lần sau không xảy ra
Mục cuối là điều đáng nhất của cả chuyên mục này, và nó là lý do việc tìm nguyên nhân đáng công.
Có phải ngã là chuyện đương nhiên của tuổi già
- Không
- Tuổi làm tăng nguy cơ, nhưng ngã là thứ phòng được
- Và mỗi lần ngã đều đáng tìm nguyên nhân
- Coi nó là đương nhiên chính là lý do nhiều trường hợp không được xem xét
- Mục cuối là chỗ mất cơ hội lớn nhất
Mục thứ ba là việc phải làm sau mỗi lần ngã, và có một bài riêng về việc đó.
Những nhóm nguyên nhân hay gặp
- Bên trong người: yếu chân, mất thăng bằng, mắt kém
- Chóng mặt khi đứng lên, bệnh nền chưa ổn
- Bên ngoài: sàn trơn, đèn tối, bậc thềm, dây điện, giày dép không vừa
- Và thuốc — nhóm nằm giữa hai bên
- Mục cuối là nhóm gỡ được nhanh nhất
Mục cuối là chỗ đáng bắt đầu, và một bài riêng trong chuyên mục này nói kỹ về nó.
Về chóng mặt khi đứng lên
- Đây là nguyên nhân rất hay gặp mà ít ai kể ra
- Cảm giác xây xẩm vài giây khi vừa đứng lên khỏi giường hay khỏi ghế
- Nói ra ở buổi khám vì nó có nhiều nguyên nhân tìm được
- Và đứng lên chậm theo hai nhịp là cách giảm ngay
- Mục thứ ba là việc phải làm
Mục thứ tư là việc làm được ngay: ngồi lên giường một lúc rồi mới đứng, đừng bật dậy.
Về mắt kém
- Kính cũ không còn đúng độ là nguyên nhân hay gặp
- Kính nhiều tròng gây khó khi xuống bậc
- Kiểm mắt mỗi năm một lần
- Và hỏi bác sĩ mắt về chuyện đi bậc thang nếu cụ đang dùng kính nhiều tròng
- Mục thứ hai là điều ít ai biết
Mục thứ ba là việc nên đặt lịch, và nó là việc gia đình chủ động được ngay.
Về bệnh nền chưa ổn
- Nhịp tim bất thường, tiểu đường, bệnh khớp, bệnh thần kinh đều liên quan
- Nói rõ cụ đã ngã bao nhiêu lần khi đi khám bệnh nền
- Vì việc ngã có thể đổi cách điều trị bệnh nền
- Và có thể là dấu hiệu bệnh nền đang không ổn
- Mục thứ tư là điều đáng biết nhất
Mục thứ hai là câu phải nói, và nhiều người đi khám bệnh nền mà không nhắc tới ngã.
Về giày dép trong nhà
- Dép lê tuột chân là nguyên nhân hay gặp
- Đi chân không trên sàn trơn cũng nguy
- Chọn loại có gót bao và đế bám
- Và bỏ dép đã mòn đế
- Mục thứ ba là điều nên đổi ngay
Mục đầu là thứ dễ thay nhất trong cả bài, và nó tốn ít nhất trong mọi việc phải làm.
Nên bắt đầu từ đâu
- Từ hai việc dễ nhất
- Rà lại đơn thuốc cùng bác sĩ hoặc dược sĩ
- Và sửa những chỗ dễ ngã trong nhà
- Hai việc đó không cần chờ kết quả xét nghiệm nào
- Và làm được trong một tuần
Mục thứ hai là việc có hiệu quả rõ nhất, nhưng phải làm cùng người có chuyên môn.
Về việc đánh giá nguy cơ ngã ở buổi khám
- Hỏi bác sĩ có thể đánh giá nguy cơ ngã cho cụ không
- Mang theo số lần ngã và số lần suýt ngã trong sáu tháng
- Mang theo túi thuốc đầy đủ
- Và nói cả những lần cụ tự đứng lên được nên không ai biết
- Mục cuối là thông tin hay bị mất
Mục thứ hai là số quan trọng nhất, và suýt ngã cũng đáng đếm như ngã.
Về việc cụ không kể lần ngã
- Nhiều cụ giấu vì sợ bị giữ trong nhà
- Hoặc sợ bị đưa vào nơi chăm sóc
- Nói rõ với cụ là kể để phòng lần sau, không phải để cấm cụ đi
- Và giữ đúng lời đó
- Mục thứ ba là cách nói đúng
Mục thứ tư là chỗ quyết định, vì hứa rồi giữ cụ trong nhà thì lần sau cụ không kể nữa.
Điều việc phòng ngã không nên trở thành
- Không nên thành việc giữ cụ ngồi một chỗ
- Vì ít đi lại thì yếu nhanh, mà yếu thì dễ ngã hơn
- Mục tiêu là cụ đi lại được an toàn
- Không phải cụ đi lại ít nhất
- Mục thứ hai là vòng khép kín phải biết
Mục thứ tư là câu cần nhớ, và đó là chỗ nhiều gia đình làm ngược mà không biết.
Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
- Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
- Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
- Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
- Ngã nhiều lần trong ít ngày cũng là dấu hiệu cần khám ngay
Mục cuối là chỗ hay bị coi nhẹ, và một chuỗi ngã dày lên là dấu có chuyện mới.
Dấu hiệu đi cấp cứu ngay
- Ngã có đập đầu, hoặc ngã ở người đang dùng thuốc chống đông
- Sau ngã không đứng lên được, hoặc đau nhiều ở háng, hông, cột sống
- Lú lẫn xuất hiện trong ngày hoặc trong vài giờ
- Yếu một bên người, nói khó, méo miệng
- Đau ngực hoặc khó thở
Mang túi thuốc theo và nói rõ cụ có dùng thuốc chống đông hay không.
Việc làm được trong tuần này
- Hỏi cụ sáu tháng qua đã ngã và suýt ngã mấy lần — ghi số lại
- Xem dép trong nhà của cụ: có tuột chân, có mòn đế không
- Hỏi cụ khi đứng lên có xây xẩm không, và tập đứng lên theo hai nhịp
- Gom túi thuốc để sẵn mang đi buổi khám tới
- Đặt lịch kiểm mắt nếu hơn một năm chưa kiểm
Việc đầu là việc đáng nhất vì con số đó đổi hẳn buổi khám, và nói rõ với cụ là ghi để phòng lần sau chứ không phải để giữ cụ trong nhà.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nói ngã có nhiều nguyên nhân?
Vì phần lớn lần ngã là kết quả của nhiều thứ nhỏ cộng lại: chân yếu, mắt kém, một loại thuốc làm chóng mặt, sàn trơn, đèn tối. Gỡ được hai ba thứ trong đó là đủ để lần sau không xảy ra.
Có phải ngã là chuyện đương nhiên của tuổi già?
Không. Tuổi làm tăng nguy cơ, nhưng ngã là thứ phòng được — và mỗi lần ngã đều đáng tìm nguyên nhân. Coi nó là đương nhiên chính là lý do nhiều trường hợp không được xem xét.
Những nhóm nguyên nhân nào hay gặp?
Bên trong người: yếu chân, mất thăng bằng, mắt kém, chóng mặt khi đứng lên, bệnh nền chưa ổn. Bên ngoài: sàn trơn, đèn tối, bậc thềm, dây điện, giày dép không vừa. Và thuốc — nhóm nằm giữa hai bên.
Nên bắt đầu từ đâu?
Từ hai việc dễ nhất: rà lại đơn thuốc cùng bác sĩ hoặc dược sĩ, và sửa những chỗ dễ ngã trong nhà. Hai việc đó không cần chờ kết quả xét nghiệm nào và làm được trong một tuần.