Thuốc là nhóm nguyên nhân gỡ được nhanh nhất trong các nguyên nhân gây ngã. Nhưng cách gỡ duy nhất an toàn là rà cùng người có chuyên môn.
Vì sao thuốc liên quan tới ngã
- Một số thuốc gây buồn ngủ
- Một số làm chậm phản ứng
- Một số làm tụt huyết áp khi đứng lên
- Và ở người cao tuổi, nhiều loại dùng cùng lúc thì tác dụng cộng lại
- Nhiều hơn từng loại riêng
Hai mục cuối là điểm cốt lõi, và đó là lý do phải xem cả đơn chứ không xem từng viên.
Thấy nghi thuốc gây ngã thì làm gì
- Gom hết vỏ thuốc, thuốc mua thêm và thực phẩm bổ sung vào một túi
- Mang đi hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ
- Tuyệt đối không tự bỏ hay tự giảm
- Có loại ngưng đột ngột nguy hơn hẳn việc tiếp tục dùng
- Mục thứ tư là lý do của luật ở mục ba
Mục thứ ba là luật không có ngoại lệ trong cả trang này, và mục bốn giải thích vì sao.
Vì sao ngưng đột ngột có thể nguy hơn
- Có nhóm thuốc mà ngưng đột ngột gây phản ứng mạnh
- Có nhóm đang giữ bệnh nền ổn định
- Bỏ là bệnh nền bật lên
- Nên việc giảm phải có kế hoạch và có người theo
- Mục thứ ba là rủi ro thật
Mục thứ tư là cách làm đúng, và người có chuyên môn biết giảm theo nhịp nào.
Hỏi gì ở buổi rà đơn
- Thuốc nào còn cần
- Thuốc nào có thể bỏ được
- Thuốc nào đang làm cụ chóng mặt hay buồn ngủ
- Có loại nào uống vào buổi khác trong ngày thì đỡ hơn không
- Mục cuối là câu ít ai hỏi mà rất có ích
Mục cuối đáng hỏi vì đổi giờ uống có khi gỡ được vấn đề mà không cần bỏ thuốc.
Thuốc mua thêm có phải kể không
- Phải
- Kể cả thuốc ngủ mua ngoài, thuốc giảm đau, thuốc ho, thuốc dạ dày
- Và thực phẩm bổ sung
- Đây là phần hay bị bỏ nhất
- Và cũng là phần hay gây chuyện nhất
Hai mục cuối là điều đáng nhớ, và cụ thường không kể vì nghĩ đó không phải thuốc.
Về thuốc ngủ và thuốc an thần
- Đây là nhóm liên quan tới ngã rõ nhất ở người cao tuổi
- Đặc biệt là lần dậy đi vệ sinh giữa đêm
- Nói ra là cụ đang dùng loại gì, dùng bao lâu rồi
- Và hỏi có cách khác cho chuyện ngủ không
- Không tự bỏ, vì nhóm này càng phải giảm dần
Mục thứ hai là tình huống cụ thể nhất, và nó lặp lại mỗi đêm nên rủi ro cộng dồn.
Về thuốc hạ huyết áp
- Nhóm này cần thiết nhưng liều có thể phải điều chỉnh theo tuổi
- Nếu cụ xây xẩm khi đứng lên thì nói ra
- Đo huyết áp cả lúc nằm và lúc mới đứng lên nếu bác sĩ yêu cầu
- Và mang bản ghi số đo đi khám
- Không tự giảm liều
Mục thứ ba là thông tin quyết định, và chỉ đo lúc ngồi thì bỏ mất chuyện này.
Về tác dụng cộng lại
- Hai ba loại đều gây buồn ngủ nhẹ thì cộng lại thành nhiều
- Mỗi bác sĩ kê một phần nên không ai thấy toàn bộ
- Đó là lý do phải mang cả túi tới một người xem hết
- Và đó là lý do bản danh sách thuốc quan trọng
- Mục thứ hai là cơ chế thật
Mục thứ ba là việc phải làm, và cả túi mới cho thấy phần cộng lại.
Về bản danh sách thuốc nên ghi gì
- Tên ghi trên vỏ, ghi đúng chính tả
- Uống mấy lần trong ngày và vào lúc nào
- Bắt đầu dùng từ khi nào
- Và ai kê
- Mục thứ ba là thông tin hay thiếu
Mục thứ ba đáng ghi vì thuốc mới thêm gần đây là nghi vấn đầu tiên khi cụ mới ngã.
Về việc thuốc mới thêm gần đây
- Nếu cụ ngã trong vài tuần sau khi thêm hoặc đổi thuốc thì nói rõ điều đó
- Nói cả tên thuốc mới và ngày bắt đầu
- Đây là thông tin có giá trị nhất trong cả buổi khám
- Và nó dễ mất nếu không ai ghi
- Mục thứ ba là lý do đáng ghi
Mục thứ tư là chỗ hay mất, vì vài tuần sau thì không ai nhớ chính xác ngày nữa.
Điều việc rà thuốc không làm được
- Không gỡ được phần yếu chân và mất thăng bằng
- Không thay được việc sửa nhà
- Không phải mọi ca ngã đều do thuốc
- Nó gỡ một phần, và là phần gỡ nhanh nhất
- Mục thứ tư là cách hiểu đúng
Mục thứ ba là điều cần rõ, và bỏ thuốc mà không tìm nguyên nhân khác là bỏ nửa việc.
Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
- Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
- Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
- Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
- Lú lẫn sau khi thêm thuốc mới là dấu phải gọi bác sĩ ngay
Mục cuối là chỗ đáng nhớ nhất của bài này, và đừng chờ tới buổi hẹn kế tiếp.
Dấu hiệu đi cấp cứu ngay
- Ngã có đập đầu, hoặc ngã ở người đang dùng thuốc chống đông
- Sau ngã không đứng lên được, hoặc đau nhiều ở háng, hông, cột sống
- Lú lẫn xuất hiện trong ngày hoặc trong vài giờ
- Yếu một bên người, nói khó, méo miệng
- Đau ngực hoặc khó thở
Mang cả túi thuốc theo, và nói ngay là cụ có dùng thuốc chống đông hay không.
Việc làm được trong tuần này
- Gom hết vỏ thuốc, thuốc mua ngoài và thực phẩm bổ sung vào một túi
- Viết bản danh sách thuốc: tên trên vỏ, mấy lần một ngày, bắt đầu từ khi nào, ai kê
- Chụp ảnh bản danh sách để trong điện thoại
- Hỏi cụ có thuốc ngủ hay thuốc giảm đau nào mua ngoài không
- Mang túi tới nhà thuốc hoặc buổi khám và hỏi bốn câu rà đơn
Việc thứ tư là việc hay bỏ nhất mà hay ra vấn đề nhất, và đừng bỏ thuốc nào trước khi hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao thuốc liên quan tới ngã?
Vì một số thuốc gây buồn ngủ, chậm phản ứng, hoặc làm tụt huyết áp khi đứng lên. Và ở người cao tuổi, nhiều loại dùng cùng lúc thì tác dụng cộng lại nhiều hơn từng loại riêng.
Thấy nghi thuốc gây ngã thì làm gì?
Gom hết vỏ thuốc, thuốc mua thêm và thực phẩm bổ sung vào một túi, mang đi hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Tuyệt đối không tự bỏ hay tự giảm — có loại ngưng đột ngột nguy hơn hẳn việc tiếp tục dùng.
Hỏi gì ở buổi rà đơn?
Thuốc nào còn cần; thuốc nào có thể bỏ được; thuốc nào đang làm cụ chóng mặt hay buồn ngủ; và có loại nào uống vào buổi khác trong ngày thì đỡ hơn không.
Thuốc mua thêm có phải kể không?
Phải, kể cả thuốc ngủ mua ngoài, thuốc giảm đau, thuốc ho, thuốc dạ dày và thực phẩm bổ sung. Đây là phần hay bị bỏ nhất và cũng là phần hay gây chuyện nhất.