Lời khuyên ăn ít, ăn nhẹ hợp với người trung niên đang nặng. Ở tuổi cao, thiếu ăn dẫn tới mất khối cơ, và mất cơ thì mất luôn việc tự làm hằng ngày.
Vì sao người cao tuổi cần nhiều đạm hơn tưởng
- Vì khối cơ mất dần theo tuổi
- Và mất nhanh hơn trong mỗi đợt bệnh
- Thiếu đạm thì cơ thể lấy từ chính khối cơ đang còn
- Và mất cơ là mất khả năng đứng lên, đi lại
- Giữ mình khi suýt ngã
Mục thứ ba là cơ chế, và hai mục cuối là hậu quả thấy được trong sinh hoạt.
Nên rải đạm thế nào
- Rải đều các bữa thay vì dồn vào bữa tối
- Bữa sáng của người cao tuổi thường gần như không có đạm
- Và đó là chỗ dễ sửa nhất
- Thêm trứng, sữa, đậu hoặc cá vào bữa sáng
- Mục thứ hai là chỗ đáng xem lại trước tiên
Mục thứ ba là lý do bắt đầu từ bữa sáng, và đó là bữa đổi được dễ nhất.
Cụ nhai khó thì lấy đạm từ đâu
- Từ nguồn mềm: trứng, đậu hũ, cá
- Sữa và các món từ sữa
- Thịt hầm mềm hoặc băm nhỏ
- Cháo nấu với thịt cá
- Nhai khó không phải lý do bỏ đạm, chỉ là lý do đổi cách chế biến
Mục cuối là câu đáng nhớ nhất của bài này, và nó gỡ được nhiều nhà.
Có phải ai cũng nên tăng đạm không
- Không
- Người có bệnh thận hoặc một số bệnh nền khác cần mức riêng
- Và phải hỏi bác sĩ trước khi đổi cách ăn
- Đó là câu bắt buộc hỏi
- Không phải câu cho chắc
Hai mục cuối là điều cần rõ, và đây là chỗ duy nhất trong bài không có ngoại lệ.
Về chuyện đủ năng lượng
- Đạm không dùng được nếu tổng năng lượng thiếu
- Vì cơ thể sẽ đốt đạm thay vì dùng để giữ cơ
- Nên bữa phải đủ cả cơm hoặc món tinh bột
- Đừng bỏ tinh bột để ăn nhiều đạm
- Mục thứ hai là cơ chế
Mục thứ tư là chỗ hay làm sai, và bỏ tinh bột làm cả phần đạm thành vô ích.
Về việc chia nhỏ bữa
- Cụ ăn ít một lần thì chia thành nhiều bữa nhỏ
- Thêm hai bữa phụ giữa các bữa chính
- Bữa phụ nên có đạm, đừng chỉ có bánh ngọt
- Và để món ăn được sẵn ở chỗ cụ thấy
- Mục thứ ba là chỗ hay bỏ sót
Mục thứ tư là mẹo hiệu quả, và món để trong tủ kín thì gần như không được ăn.
Về việc ăn kèm vận động
- Ăn đủ đạm mà không vận động thì ít lên cơ
- Vận động mà không đủ ăn thì càng mất cơ
- Hai việc phải đi cùng nhau
- Xin hướng dẫn tập cụ thể cho cụ
- Mục thứ ba là điều quan trọng nhất
Mục thứ hai là chiều sai nguy hiểm, và nó hay xảy ra khi nhà chỉ tập trung vào tập.
Về thực phẩm bổ sung dạng uống
- Có trường hợp bác sĩ khuyên dùng và nó có ích thật
- Nhưng đừng tự chọn và tự cho cụ dùng
- Vì có loại không phù hợp với bệnh nền
- Hỏi trước, và ưu tiên thức ăn thật nếu cụ ăn được
- Mục thứ hai là luật
Mục cuối là thứ tự ưu tiên đúng, và thức ăn thật thường vừa rẻ hơn vừa dễ nhận hơn.
Về việc theo tiến bộ
- Theo bằng cân nặng mỗi tháng
- Và theo bằng việc hằng ngày: đứng lên có cần chống tay không
- Đi được xa hơn không, xách được nặng hơn không
- Cả hai thứ đó đi cùng nhau mới đủ
- Mục thứ hai là cách đo đúng của cả trang này
Mục thứ tư là điều đáng nhớ, và cân lên mà việc hằng ngày không dễ hơn thì vẫn cần xem lại.
Về khẩu vị đổi theo tuổi
- Vị giác và mùi thay đổi theo tuổi nên món quen có thể thành nhạt
- Một số thuốc cũng làm mất vị
- Thử đổi cách nêm, thêm gia vị quen, ăn nóng
- Và hỏi bác sĩ nếu nghi do thuốc
- Mục thứ ba là ba cách thử được
Mục đầu là điều đáng biết, và nó giải thích vì sao cụ tự nhiên bỏ món từng thích.
Điều bài này không nói
- Không nói một con số nào về lượng ăn
- Không nói rằng cụ nào cũng cần tăng đạm
- Không nói thay cho hướng dẫn của bác sĩ về bệnh nền của cụ
- Nó nói rằng thiếu ăn ở tuổi này tốn nhiều hơn là tưởng
- Mục thứ ba là điều cần rõ
Mục thứ tư là toàn bộ nội dung bài này, và mức cụ thể thì phải hỏi người khám cho cụ.
Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
- Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
- Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
- Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
- Cụ đột ngột bỏ ăn hẳn là dấu cấp, không phải chuyện khẩu vị
Mục cuối là chỗ phân biệt quan trọng nhất của bài này, và nó khác chuyện ăn kém dần.
Dấu hiệu đi cấp cứu ngay
- Không ăn không uống được trong một ngày
- Nôn nhiều, không giữ được nước
- Sặc khi ăn uống kèm khó thở
- Lú lẫn xuất hiện trong ngày hoặc trong vài giờ
- Đau bụng dữ dội khác thường
Mang túi thuốc theo và nói rõ cụ ăn uống được lần cuối là khi nào.
Việc làm được trong tuần này
- Xem bữa sáng của cụ có món nào có đạm không — nếu không thì thêm trứng, sữa hoặc đậu
- Thêm hai bữa phụ có đạm, và để món ăn được ở chỗ cụ thấy
- Đổi cách chế biến cho mềm hơn, giữ nguyên món cụ thích
- Hỏi bác sĩ mức đạm phù hợp nếu cụ có bệnh thận hoặc bệnh nền khác
- Cân cụ và ghi số, đồng thời để ý cụ đứng lên khỏi ghế có dễ hơn không
Việc thứ tư là việc phải làm trước khi đổi cách ăn — bốn việc kia chỉ đúng khi câu hỏi đó đã có câu trả lời cho ca của cụ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao người cao tuổi cần nhiều đạm hơn tưởng?
Vì khối cơ mất dần theo tuổi và mất nhanh hơn trong mỗi đợt bệnh. Thiếu đạm thì cơ thể lấy từ chính khối cơ đang còn, và mất cơ là mất khả năng đứng lên, đi lại, giữ mình khi suýt ngã.
Nên rải đạm thế nào?
Rải đều các bữa thay vì dồn vào bữa tối. Bữa sáng của người cao tuổi thường gần như không có đạm, và đó là chỗ dễ sửa nhất — thêm trứng, sữa, đậu hoặc cá vào bữa sáng.
Cụ nhai khó thì lấy đạm từ đâu?
Từ nguồn mềm: trứng, đậu hũ, cá, sữa và các món từ sữa, thịt hầm mềm hoặc băm nhỏ, cháo nấu với thịt cá. Nhai khó không phải lý do bỏ đạm, chỉ là lý do đổi cách chế biến.
Có phải ai cũng nên tăng đạm không?
Không. Người có bệnh thận hoặc một số bệnh nền khác cần mức riêng, và phải hỏi bác sĩ trước khi đổi cách ăn. Đó là câu bắt buộc hỏi, không phải câu cho chắc.