Lú lẫn cấp là dấu hiệu cấp cứu — không phải "cụ già hay lẫn"

Một cụ hôm qua còn tỉnh, hôm nay nói lẫn hoặc lờ đờ — đó không phải chuyện tuổi già. Đó là dấu hiệu cơ thể đang có chuyện, và phải đi khám ngay.

Lú lẫn cấp là gì

• Là tình trạng đầu óc thay đổi đột ngột trong vài giờ tới vài ngày
• Nói lẫn, không nhận ra chỗ hay người
• Ngủ gà, hoặc bồn chồn khác thường
• Điểm nhận dạng là nó tới nhanh
• Và khác hẳn mức bình thường của người đó

Hai mục cuối là điểm nhận dạng quan trọng nhất, và không có chúng thì không gọi là cấp.

Vì sao gọi là dấu hiệu cấp cứu

• Vì nó thường là biểu hiện của một bệnh cấp đang có
• Nhiễm trùng, mất nước, thuốc mới
• Bí tiểu, đau không được chữa
• Ở người cao tuổi, lú lẫn có thể là dấu hiệu duy nhất nhìn thấy được
• Không sốt, không đau rõ

Hai mục cuối là điều khác nhất giữa người già và người trẻ, và nó lặp lại ở mọi bài trong trang này.

Có phải cứ già là hay lẫn

• Không
• Lẫn không phải chuyện đương nhiên của tuổi
• Coi nó là đương nhiên chính là lý do nhiều đợt lú lẫn cấp bị bỏ qua mất nhiều giờ
• Mà những giờ đó rất quan trọng
• Mục thứ ba là chỗ mất cơ hội lớn nhất

Mục thứ tư là lý do phải đi ngay, và nguyên nhân tìm ra sớm thì gỡ dễ hơn nhiều.

Bốn câu nhận ra trong vài phút

• Hôm qua cụ thế nào, hôm nay khác gì
• Cụ có biết đang ở đâu, đang là buổi nào không
• Cụ có theo được một câu chuyện không, hay đang nói rời rạc
• Cụ có buồn ngủ khác thường, khó gọi dậy không
• Một câu có câu trả lời khác thường là đủ để đi khám

Mục đầu là câu quan trọng nhất, và cả bộ câu này dựa trên phần so với chính cụ.

Về đặc điểm dao động trong ngày

• Lú lẫn cấp hay nặng lên về chiều và đêm
• Sáng ra có thể trông gần như bình thường
• Nên "sáng nay cụ tỉnh rồi" không có nghĩa là đã hết
• Cứ đi khám nếu đêm qua cụ lẫn
• Mục thứ ba là chỗ hay bị lừa nhất

Mục thứ tư là việc phải làm, và rất nhiều đợt bị bỏ qua đúng vì lý do ở mục ba.

Về dạng lặng lẽ

• Nhiều người tưởng lú lẫn là phải kích động, nói nhiều, đòi về
• Nhưng có dạng lặng lẽ: ngủ gà, lờ đờ, không nói, ăn kém
• Dạng này hay bị cho là cụ mệt hoặc cụ ngoan
• Và bị bỏ qua nhiều hơn dạng kích động
• Mục thứ ba là chỗ sai phổ biến nhất

Mục thứ tư là điều đáng biết, và có một bài riêng trong chuyên mục này về dạng đó.

Nói gì khi đưa cụ đi khám

• Nói rõ mức bình thường của cụ là gì
• Thay đổi bắt đầu từ lúc nào
• Và có thuốc nào mới thêm gần đây không
• Ba điều đó là thứ chỉ người nhà biết
• Và chúng quyết định hướng tìm nguyên nhân

Mục đầu là thông tin quý nhất, vì người khám không biết nền của cụ là gì.

Vì sao "mức bình thường của cụ" là thông tin quý nhất

• Người khám chỉ thấy cụ lúc này
• Không biết cụ vốn tỉnh táo tới đâu
• Một cụ vốn có sa sút trí tuệ nhẹ thì mức nền đã khác
• Nên phần thay đổi chỉ thấy được khi có người kể mức nền
• Mục thứ tư là lý do cốt lõi

Mục thứ ba là chỗ dễ nhầm nhất, và nhầm ở đó là bỏ qua một đợt cấp thật.

Về việc đừng tự tìm nguyên nhân rồi chờ

• Thấy cụ lẫn thì đi, đừng tự thử cho uống nước rồi chờ
• Đừng chờ tới sáng mai xem có đỡ không
• Vì có nguyên nhân nặng lên rất nhanh
• Và có nguyên nhân chỉ cần vài giờ là khác kết quả
• Mục thứ hai là chỗ hay sai nhất

Mục thứ tư là lý do gấp, và đây là điểm khác nhất giữa lú lẫn cấp và chuyện nhớ quên thường ngày.

Về cụ đang có sa sút trí tuệ

• Cụ đã có sa sút trí tuệ vẫn bị lú lẫn cấp được
• Và nhóm này còn dễ bị hơn
• Dấu là nặng hơn hẳn mức thường ngày của cụ
• Đừng cho là bệnh cũ tiến triển
• Mục thứ hai là điều đáng biết

Mục thứ tư là chỗ hay bỏ qua nhất ở nhóm này, và có bài riêng nói về cách phân biệt.

Điều lú lẫn cấp không phải là

• Không phải cụ khó tính
• Không phải cụ làm khó người chăm
• Không phải điều cụ kiểm soát được
• Nó là biểu hiện của cơ thể đang có chuyện
• Mục thứ tư là cách hiểu đúng

Mục thứ ba là điều quan trọng nhất cho người chăm, và hiểu vậy thì đỡ được nhiều căng thẳng.

Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn

• Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
• Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
• Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
• Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
• Ở nhiều đợt bệnh của người già, lú lẫn là dấu xuất hiện trước tiên

Mục cuối là điểm cốt lõi của cả chuyên mục này, và nó là lý do không được chờ.

Dấu hiệu đi cấp cứu ngay

• Lú lẫn xuất hiện trong ngày hoặc trong vài giờ
• Ngủ gà, khó gọi dậy
• Yếu một bên người, nói khó, méo miệng
• Đau ngực hoặc khó thở
• Không tiểu được, hoặc sốt cao kèm lẫn

Nói ngay ba điều: mức bình thường của cụ, thay đổi từ lúc nào, thuốc mới thêm gần đây.

Việc làm được trong tuần này

• Viết ra mức bình thường của cụ: cụ tỉnh táo tới đâu, tự làm được gì, nói chuyện thế nào
• Dán bốn câu nhận ra lên tủ lạnh cho cả nhà đọc
• Chuẩn bị túi thuốc và bản danh sách thuốc có ngày bắt đầu
• Nói với cả nhà: cụ lẫn đột ngột thì đi ngay, không chờ tới sáng
• Ghi lại nếu có thuốc nào mới thêm trong tháng này

Việc đầu là việc đáng nhất vì mức nền là thông tin không ai khác đưa được — và nó chỉ viết được lúc cụ còn bình thường, không viết được lúc đang gấp.

Câu hỏi thường gặp