Nằm viện là hoàn cảnh dễ gây lú lẫn nhất: lạ chỗ, thiếu ngủ, ít đi lại, không kính không máy trợ nghe. Và đó cũng là chỗ người nhà làm được nhiều nhất.
Vì sao nằm viện dễ gây lú lẫn
- Chỗ lạ
- Thiếu ngủ do tiếng ồn và đo đêm
- Ít đi lại, ăn uống thất thường
- Đau sau can thiệp
- Và thường là không có kính hay máy trợ nghe bên người
Mục cuối là yếu tố dễ gỡ nhất trong cả danh sách, và nó cũng bị bỏ nhiều nhất.
Việc gì hiệu quả nhất mà người nhà làm được
- Đưa kính và máy trợ nghe cho cụ dùng ngay từ ngày đầu
- Giữ nhịp ngày đêm — ban ngày mở sáng và nói chuyện, ban đêm tối và yên
- Và cho cụ ngồi dậy đi lại sớm theo mức bác sĩ cho phép
- Ba việc đó không cần xin phép gì đặc biệt
- Mục đầu là việc làm được ngay trong giờ đầu
Mục thứ ba là việc phải hỏi trước, và mức cho phép khác nhau theo từng ca.
Vì sao kính và máy trợ nghe lại quan trọng tới vậy
- Không nghe rõ thì cụ trả lời sai và bị cho là lẫn
- Không nhìn rõ thì cụ không nhận ra chỗ và người
- Cụ không định hướng được thì lo, mà lo thì lẫn nặng hơn
- Nên hai thứ nhỏ này chặn được cả một chuỗi
- Mục thứ ba là cơ chế
Mục thứ tư là lý do đáng làm trước tiên, và đó là món rẻ nhất trong mọi việc phải làm.
Mang gì từ nhà vào
- Kính, máy trợ nghe và pin
- Hàm giả
- Một cái đồng hồ mặt to
- Và một hai thứ quen như ảnh gia đình
- Những thứ nhỏ đó giúp cụ định hướng mình đang ở đâu và đang là buổi nào
Mục thứ ba là thứ hay bị bỏ, và không biết đang là buổi nào là khởi đầu của rất nhiều đợt lẫn.
Về việc giữ nhịp ngày đêm
- Ban ngày mở rèm, mở đèn, nói chuyện, cho cụ ngồi dậy
- Ban đêm giảm sáng, giảm tiếng, không mở tivi
- Nhắc giờ và nhắc ngày vài lần trong ngày một cách tự nhiên
- Và cố giữ giờ ăn giờ ngủ gần như ở nhà
- Mục thứ ba là việc hiệu quả mà rất dễ
Mục đầu là phần quan trọng nhất, và ban ngày ngủ nhiều là lý do ban đêm lẫn.
Về việc cho cụ đi lại sớm
- Hỏi mỗi ngày là hôm nay cụ được ngồi dậy hay đi tới mức nào
- Đi trong phòng hoặc ra hành lang có người đỡ
- Đừng tự cho cụ đi khi chưa hỏi
- Và cũng đừng để cụ nằm suốt vì sợ
- Mục đầu là câu nên hỏi mỗi ngày
Hai mục cuối là hai chiều sai ngược nhau, và cả hai đều hay gặp.
Về ăn uống trong những ngày nằm
- Để ý cụ uống đủ nước không, trừ khi bác sĩ hạn chế nước
- Để ý cụ có ăn được không hay chỉ nhìn suất ăn
- Mang hàm giả vào vì thiếu nó là cụ không ăn nổi
- Và nói với điều dưỡng nếu cụ bỏ bữa liên tục
- Mục đầu là mục có điều kiện, phải hỏi trước
Mục thứ ba là chi tiết rất hay bị bỏ, và nó làm cả tuần ăn kém chỉ vì một thứ để quên ở nhà.
Nói gì với điều dưỡng và bác sĩ
- Nói mức nền của cụ
- Nói cụ có tiền sử lẫn khi nằm viện hay không
- Và xin được hỏi mỗi ngày là hôm nay cụ được ngồi dậy hay đi lại tới mức nào
- Ba điều đó nói từ ngày đầu
- Mục thứ hai là thông tin rất có giá trị
Mục thứ hai đáng nói vì cụ từng lẫn khi nằm viện thì lần này nguy cơ cao hơn hẳn.
Về việc có người quen ở cạnh
- Một người quen ở cạnh giúp cụ định hướng và bớt lo
- Chia giờ giữa vài người trong nhà thay vì một người trực suốt
- Vì người trực suốt thì kiệt sức
- Và người kiệt sức thì không giúp được gì
- Mục thứ hai là cách bền nhất
Mục thứ tư là điều cần nói rõ, và chia giờ là việc nên bàn từ ngày đầu.
Nếu cụ đã bắt đầu lẫn trong lúc nằm
- Nói với điều dưỡng ngay, đừng chờ tới vòng khám sáng
- Nói rõ cụ khác mức nền ở điểm nào
- Kiểm nhanh: cụ có tiểu không, có đau không, có kính và máy trợ nghe không
- Giữ giọng bình tĩnh, nhắc giờ và nhắc mình là ai
- Đừng giữ tay giữ chân cụ
Mục cuối là điều tuyệt đối không làm, vì giữ cứng làm cụ bồn chồn nặng hơn.
Điều những việc này không làm được
- Không chặn được mọi đợt lẫn
- Không thay được việc điều trị bệnh cụ đang nằm vì nó
- Nó giảm bớt phần nguyên nhân do hoàn cảnh
- Mà phần đó lại là phần lớn ở nhiều ca
- Mục thứ tư là lý do vẫn nên làm
Mục thứ ba là cách hiểu đúng, và làm hết phần của mình đã là rất nhiều.
Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
- Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
- Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
- Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
- Trong lúc nằm viện, lẫn mới xuất hiện phải báo ngay chứ không chờ vòng khám
Mục cuối là điều quan trọng nhất của bài này, và người nhà là người thấy trước tiên.
Dấu hiệu gọi điều dưỡng ngay
- Cụ lẫn mới xuất hiện hoặc nặng hơn rõ so với hôm qua
- Ngủ gà, khó gọi dậy
- Không tiểu được trong nhiều giờ
- Yếu một bên người, nói khó, méo miệng
- Đau ngực hoặc khó thở
Nói rõ cụ khác mức nền ở điểm nào — đó là thông tin người nhà nói được mà không ai khác nói được.
Việc làm được trong tuần này
- Chuẩn bị một túi sẵn: kính, máy trợ nghe và pin, hàm giả, đồng hồ mặt to, một tấm ảnh
- Viết mức nền của cụ vào một tờ giấy, để trong túi đó
- Bàn trước với cả nhà cách chia giờ nếu cụ phải nằm viện
- Nếu cụ đang nằm: hỏi hôm nay cụ được ngồi dậy hay đi tới mức nào
- Nếu cụ đang nằm: ban ngày mở rèm và nói chuyện, ban đêm giảm sáng giảm tiếng
Việc đầu là việc làm trước khi cần, và cái túi đó là lý do nhiều gia đình không phải chạy về lấy kính trong lúc đang gấp.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nằm viện dễ gây lú lẫn?
Vì gộp nhiều yếu tố cùng lúc: chỗ lạ, thiếu ngủ do tiếng ồn và đo đêm, ít đi lại, ăn uống thất thường, đau sau can thiệp, và thường là không có kính hay máy trợ nghe bên người.
Việc gì hiệu quả nhất mà người nhà làm được?
Đưa kính và máy trợ nghe cho cụ dùng ngay từ ngày đầu; giữ nhịp ngày đêm — ban ngày mở sáng và nói chuyện, ban đêm tối và yên; và cho cụ ngồi dậy đi lại sớm theo mức bác sĩ cho phép.
Mang gì từ nhà vào?
Kính, máy trợ nghe và pin, hàm giả, một cái đồng hồ mặt to, và một hai thứ quen như ảnh gia đình. Những thứ nhỏ đó giúp cụ định hướng được mình đang ở đâu và đang là buổi nào.
Nói gì với điều dưỡng và bác sĩ?
Nói mức nền của cụ, nói cụ có tiền sử lẫn khi nằm viện hay không, và xin được hỏi mỗi ngày là hôm nay cụ được ngồi dậy hay đi lại tới mức nào.