Người ở cùng nhà thấy được những thứ một buổi khám mười lăm phút không thấy. Có năm thứ chỉ cần để ý là ghi lại được.
Năm thứ đó là gì
- Sút cân mà không ăn kém rõ
- Đi chậm hơn trước
- Mệt kéo dài
- Sức tay yếu đi
- Ít ra khỏi nhà hơn
Cả năm đều so với chính người đó vài tháng trước, không so với người khác.
Vì sao phải so với chính người đó
- Mỗi người một nền khác nhau
- Một cụ vốn chậm rãi thì chậm không phải dấu mới
- Cụ vốn nhanh nhẹn mà giờ chậm thì là dấu đáng nói
- Ngay cả khi vẫn nhanh hơn người khác
- Mục thứ tư là chỗ hay bỏ sót
Mục thứ tư là điều quan trọng nhất, và so với người khác là cách bỏ sót phổ biến nhất.
Cách để ý dấu sút cân
- Cân mỗi tháng một lần, cùng buổi trong ngày
- Ghi số lại thay vì chỉ nhớ
- Để ý cả dấu quần áo rộng ra hoặc nhẫn lỏng
- Và để ý mặt gầy đi rõ
- Mục thứ ba là dấu nhiều người thấy trước cả cân
Mục thứ hai là việc đáng làm nhất, và trí nhớ về cân nặng thường lệch nhiều.
Cách để ý dấu đi chậm
- Để ý đoạn đường quen: từ nhà ra cổng, từ giường ra bếp
- Trước đi một hơi, giờ phải nghỉ giữa đường không
- Trước không bám, giờ có bám tường không
- Và có phải đổi cách đứng lên khỏi ghế không
- Mục thứ ba là dấu rõ ràng nhất
Mục thứ tư là dấu đáng để ý, và việc đứng lên khỏi ghế là phép thử tự nhiên nhất.
Cách để ý dấu sức tay
- Mở nắp hộp, vắt khăn, xách túi đi chợ
- Ba việc đó trước làm được giờ có làm được không
- Có phải nhờ người khác mở hộ không
- Và có bỏ việc nào vì không làm nổi không
- Mục cuối là dấu ít ai kể lại
Mục cuối là dấu quan trọng nhất, và người ta hay im lặng bỏ việc chứ không nói ra.
Cách để ý dấu ít ra khỏi nhà
- Đếm số lần ra khỏi nhà trong một tuần
- So với vài tháng trước
- Hỏi lý do: vì không muốn hay vì không làm được
- Hai lý do đó dẫn tới hai việc khác nhau
- Mục thứ ba là câu quan trọng nhất
Mục thứ tư là lý do phải hỏi, vì không muốn có thể là chuyện buồn cần để ý riêng.
Ghi lại thế nào cho có ích
- Ghi ngắn theo tháng
- Cân nặng
- Những việc còn tự làm được
- Và mấy lần ra khỏi nhà trong tuần
- Ba dòng mỗi tháng là đủ để thấy chiều thay đổi
Mục cuối là lý do bản ghi này đáng làm, và chiều thay đổi là thứ buổi khám không thấy.
Về danh sách việc còn tự làm được
- Tự tắm, tự mặc, tự ăn
- Tự đi vệ sinh, tự đi lại trong nhà
- Tự uống thuốc đúng, tự đi chợ, tự nấu
- Ghi việc nào còn, việc nào cần người giúp một phần
- Mục thứ ba là nhóm mất trước
Mục thứ ba là nhóm đáng để ý nhất, và nó mất trước nhóm ở hai mục đầu.
Vì sao nhóm việc phức tạp mất trước
- Đi chợ, nấu ăn, quản thuốc cần nhớ và tính
- Nên chúng nhạy hơn với thay đổi
- Mất nhóm này là dấu sớm
- Còn mất nhóm tắm rửa ăn uống là dấu muộn hơn
- Mục thứ ba là điều đáng biết
Mục thứ tư là lý do đừng chờ tới nhóm đó, và phát hiện sớm thì làm được nhiều hơn.
Thấy dấu hiệu thì làm gì
- Nói ra ở buổi khám gần nhất kèm bản ghi
- Đừng chờ tới khi nặng
- Và nói rõ đó là thay đổi so với trước
- Đó là thông tin quan trọng nhất trong cả buổi khám
- Mục thứ ba là cách nói đúng
Mục thứ tư là lý do, và không có ai khác cung cấp được thông tin đó.
Điều người nhà không nên tự làm
- Không tự kết luận là suy yếu hay là bệnh gì
- Không tự ngưng hay tự giảm thuốc của cụ
- Không tự cho thêm thực phẩm bổ sung để bù
- Ghi lại và mang đi hỏi là đúng phần của mình
- Mục thứ hai là điều tuyệt đối không làm
Mục thứ tư là phần của người nhà, và phần đó đã rất có giá trị rồi.
Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
- Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
- Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
- Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
- Hai mục cuối không chờ tới buổi khám
Hai mục cuối là điểm khác nhất so với người trẻ, và người ở nhà là người thấy trước.
Dấu hiệu đi cấp cứu ngay
- Đau ngực hoặc khó thở
- Yếu một bên người, nói khó, méo miệng
- Lú lẫn xuất hiện trong ngày hoặc trong vài giờ
- Ngã có đập đầu, hoặc ngã ở người đang dùng thuốc chống đông
- Đột ngột không đứng hay không đi được
Mang túi thuốc theo, và nói rõ thay đổi bắt đầu từ lúc nào.
Việc làm được trong tuần này
- Cân cụ một lần và ghi số kèm ngày
- Viết ra danh sách việc cụ còn tự làm được, đánh dấu việc cần giúp một phần
- Đếm số lần cụ ra khỏi nhà trong tuần này
- Thử để ý cụ đứng lên khỏi ghế có phải chống tay không
- Cất bản ghi vào một chỗ và mang theo buổi khám tới
Năm việc này tốn chừng mười lăm phút cả tuần, và bản ghi đó là thứ người nhà đưa được mà không ai khác có.
Câu hỏi thường gặp
Năm thứ đó là gì?
Sút cân mà không ăn kém rõ; đi chậm hơn trước; mệt kéo dài; sức tay yếu đi; và ít ra khỏi nhà hơn. Cả năm đều so với chính người đó vài tháng trước, không so với người khác.
Vì sao phải so với chính người đó?
Vì mỗi người một nền khác nhau. Một cụ vốn chậm rãi thì chậm không phải dấu mới; cụ vốn nhanh nhẹn mà giờ chậm thì là dấu đáng nói ngay cả khi vẫn nhanh hơn người khác.
Ghi lại thế nào cho có ích?
Ghi ngắn theo tháng: cân nặng, những việc còn tự làm được, và mấy lần ra khỏi nhà trong tuần. Ba dòng mỗi tháng là đủ để thấy chiều thay đổi.
Thấy dấu hiệu thì làm gì?
Nói ra ở buổi khám gần nhất kèm bản ghi, đừng chờ tới khi nặng. Và nói rõ đó là thay đổi so với trước — đó là thông tin quan trọng nhất trong cả buổi khám.