Khối cơ mất dần theo tuổi, và mất nhanh hơn nhiều trong mỗi đợt nằm. Nó không hiện lên trên tờ xét nghiệm nào, nhưng nó quyết định cụ còn tự đứng lên được hay không.
Vì sao khối cơ quan trọng hơn cân nặng
- Cân nặng gộp cả mỡ và cơ
- Một cụ giữ nguyên cân mà đã mất nhiều cơ thì yếu đi rõ rệt
- Trong khi con số trên cân không đổi
- Nên cân nặng đứng yên không có nghĩa là ổn
- Mục cuối là điều hay bị hiểu sai
Mục cuối là chỗ cần nhớ, và đây là ví dụ rõ nhất cho việc con số không thay được chức năng.
Dấu hiệu mất cơ
- Đứng lên khỏi ghế phải chống tay
- Lên cầu thang phải bám
- Sức nắm yếu đi
- Bắp tay bắp chân nhỏ lại dù cân không giảm nhiều
- Cả bốn đều quan sát được ở nhà
Mục đầu là dấu dễ thấy nhất, và nó là phép thử tự nhiên mà không cần dụng cụ gì.
Về phép thử đứng lên khỏi ghế
- Để ý cụ đứng lên từ ghế thường ngày
- Có chống tay hay không
- Có phải đẩy người về trước nhiều lần mới lên được không
- Ghi lại rồi xem lại sau một tháng
- Mục thứ hai là dấu rõ nhất
Mục thứ tư là cách dùng phép thử này, và một lần xem thì không nói được gì.
Nằm một đợt thì mất nhiều tới đâu
- Ở người cao tuổi, chỉ vài ngày nằm liên tục đã làm mất sức đi lại rõ rệt
- Và phần mất đó cần nhiều tuần mới lấy lại
- Đó là lý do ngồi dậy và đi lại sớm trong đợt bệnh rất quan trọng
- Nhưng phải theo hướng dẫn của người điều trị
- Mục cuối là điều kiện không bỏ được
Mục thứ hai là phần đáng lo nhất, và đó là lý do một đợt bệnh nhẹ vẫn để lại hậu quả dài.
Về việc đi lại sớm khi đang nằm viện
- Hỏi điều dưỡng hoặc bác sĩ là cụ được ngồi dậy chưa, được đi chưa
- Hỏi đi được bao xa và cần ai đỡ
- Đừng tự cho cụ đi khi chưa hỏi
- Và cũng đừng để cụ nằm suốt vì sợ
- Mục đầu là câu nên hỏi mỗi ngày
Hai mục cuối là hai chiều sai ngược nhau, và cả hai đều hay gặp ở người nhà.
Về việc sợ để cụ đi lại
- Người nhà sợ cụ ngã nên giữ cụ nằm
- Nhưng nằm lâu làm yếu nhanh, mà yếu thì dễ ngã hơn
- Nên giữ nằm không phải cách phòng ngã
- Cách đúng là đi lại có người đỡ và sửa chỗ dễ ngã trong nhà
- Mục thứ hai là vòng khép kín cần biết
Mục thứ tư là việc làm được, và chuyên mục về ngã nói kỹ phần sửa nhà.
Giữ khối cơ bằng cách nào
- Tập có sức đề kháng theo hướng dẫn
- Đủ đạm rải ra các bữa
- Và đừng nằm lâu hơn mức cần trong mỗi đợt bệnh
- Ba việc đó đi cùng nhau
- Làm một mình từng cái thì hiệu quả kém hẳn
Mục cuối là điều đáng nhấn, và tập mà không đủ ăn thì gần như không lên cơ.
Về đạm rải ra các bữa
- Người già hay ăn rất ít đạm ở bữa sáng
- Rải đều ba bữa thường tốt hơn dồn vào bữa tối
- Đạm không chỉ có ở thịt: trứng, cá, đậu, sữa đều được
- Và phải hỏi bác sĩ nếu cụ có bệnh thận hay bệnh nền khác
- Mục cuối là bước không bỏ được
Mục thứ ba là điều hữu ích với cụ răng yếu, và mềm hơn thì ăn được nhiều hơn.
Về cụ ăn ít vì răng hoặc vì nhai khó
- Đây là nguyên nhân rất hay gặp mà ít được nói ra
- Kiểm răng và hàm giả là việc đáng làm
- Đổi cách chế biến cho mềm hơn
- Và chia nhỏ bữa thay vì bắt ăn nhiều một lần
- Mục thứ hai là việc sửa được rõ nhất
Mục thứ hai đáng làm sớm vì một hàm giả lỏng làm giảm lượng ăn suốt nhiều tháng.
Về việc theo tiến bộ
- Theo bằng việc hằng ngày: đứng lên có cần chống tay không
- Đi được xa hơn không
- Xách được túi nặng hơn không
- Không theo bằng con số cân nặng
- Mục cuối là chỗ hay theo sai
Mục cuối là điểm cốt lõi của cả trang này, và cân nặng là chỉ dấu dễ gây hiểu lầm nhất.
Điều việc giữ khối cơ không làm được
- Không chặn được mọi thay đổi theo tuổi
- Không thay được điều trị bệnh cụ đang có
- Không nên làm khi cụ đang trong đợt bệnh cấp mà chưa hỏi
- Nó làm cho mỗi đợt bệnh mất ít hơn và hồi nhanh hơn
- Mục thứ ba là ranh giới an toàn
Mục thứ tư là mục tiêu thật, và đó là lợi ích rất lớn ở tuổi này.
Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
- Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
- Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
- Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
- Mất sức trong một hai ngày không phải mất cơ, đó là dấu cấp
Mục cuối là chỗ phân biệt quan trọng nhất của bài này, vì mất cơ diễn ra theo tháng.
Dấu hiệu đi cấp cứu ngay
- Đau ngực hoặc khó thở
- Yếu một bên người, nói khó, méo miệng
- Lú lẫn xuất hiện trong ngày hoặc trong vài giờ
- Ngã có đập đầu, hoặc ngã ở người đang dùng thuốc chống đông
- Đột ngột không đứng hay không đi được
Mang túi thuốc theo, và nói rõ cụ yếu đi từ lúc nào, nhanh hay chậm.
Việc làm được trong tuần này
- Xem cụ đứng lên khỏi ghế có phải chống tay không, ghi lại
- Đếm xem bữa sáng của cụ có món nào có đạm không
- Kiểm hàm giả của cụ có lỏng không, có đau không
- Hỏi bác sĩ ở buổi khám tới: tập sức mạnh thế nào cho đúng với cụ
- Nếu cụ đang nằm vì bệnh, hỏi mỗi ngày là hôm nay cụ được ngồi dậy hay đi chưa
Việc cuối là việc đáng nhất khi đang có đợt bệnh, vì mỗi ngày nằm thêm là nhiều tuần lấy lại.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao khối cơ quan trọng hơn cân nặng?
Vì cân nặng gộp cả mỡ và cơ. Một cụ giữ nguyên cân mà đã mất nhiều cơ thì yếu đi rõ rệt trong khi con số trên cân không đổi — nên cân nặng đứng yên không có nghĩa là ổn.
Dấu hiệu mất cơ là gì?
Đứng lên khỏi ghế phải chống tay, lên cầu thang phải bám, sức nắm yếu đi, và bắp tay bắp chân nhỏ lại dù cân không giảm nhiều. Cả bốn đều quan sát được ở nhà.
Nằm một đợt thì mất nhiều tới đâu?
Ở người cao tuổi, chỉ vài ngày nằm liên tục đã làm mất sức đi lại rõ rệt, và phần mất đó cần nhiều tuần mới lấy lại. Đó là lý do ngồi dậy và đi lại sớm trong đợt bệnh rất quan trọng — nhưng phải theo hướng dẫn của người điều trị.
Giữ khối cơ bằng cách nào?
Tập có sức đề kháng theo hướng dẫn, đủ đạm rải ra các bữa, và đừng nằm lâu hơn mức cần trong mỗi đợt bệnh. Ba việc đó đi cùng nhau, làm một mình từng cái thì hiệu quả kém hẳn.