Câu hỏi về việc cụ tự làm được gì ở nhà không phải câu hỏi phụ. Ở người cao tuổi, nó là thứ giúp chọn cách điều trị vừa sức mà vẫn đạt được điều đáng đạt.
Vì sao bác sĩ hỏi về việc tự làm hằng ngày
- Mức tự làm được phản ánh dự trữ của cơ thể
- Dự trữ quyết định người đó chịu được một can thiệp tới đâu
- Và hồi lại nhanh chậm thế nào
- Nó nói nhiều hơn con số tuổi
- Mục cuối là lý do câu hỏi này đứng đầu
Mục thứ ba là phần quan trọng nhất ở tuổi này, và nó là phần hay bị bỏ khi bàn.
Hỏi vậy có phải để từ chối điều trị không
- Không
- Mục đích là chọn cách làm phù hợp
- Có khi là cách nhẹ hơn, có khi là chuẩn bị thêm vài tuần trước khi làm
- Có khi vẫn làm đủ như người trẻ
- Tuổi và suy yếu không phải lý do từ chối điều trị
Mục cuối là điều cần nhớ, và gia đình có quyền hỏi lại nếu thấy bị gạt vì tuổi.
Về việc nếu thấy bị gạt vì tuổi
- Hỏi thẳng: quyết định này dựa trên tuổi hay dựa trên tình trạng của cụ
- Hỏi nếu dựa trên tình trạng thì là phần nào
- Xin ý kiến thứ hai nếu vẫn chưa rõ
- Và xin ghi lại câu trả lời vào hồ sơ
- Mục đầu là câu đáng nhất
Mục thứ ba là quyền của mình, và xin ý kiến thứ hai là việc bình thường.
Ba kết quả có thể của buổi bàn đó
- Làm đủ như dự kiến
- Làm cách nhẹ hơn cho cùng mục tiêu
- Hoãn để chuẩn bị rồi làm
- Hoặc chọn hướng chăm sóc thay vì can thiệp, nếu đó là điều cụ muốn
- Mục thứ hai là hướng hay bị bỏ qua
Mục cuối cũng là một lựa chọn hợp lệ, và nó phải là lựa chọn của cụ chứ không của ai khác.
Có thể chuẩn bị để chịu đựng tốt hơn không
- Nhiều trường hợp có, nếu còn thời gian
- Vài tuần vận động có hướng dẫn
- Ăn đủ hơn
- Rà đơn thuốc và chữa những thứ đang kéo sức xuống
- Hỏi bác sĩ là ca của cụ còn hoãn được không để làm phần đó
Mục cuối là câu quyết định, vì có ca hoãn được và có ca không hoãn được.
Gia đình chuẩn bị gì cho buổi bàn đó
- Bản ghi việc cụ còn tự làm được
- Cân nặng mấy tháng gần đây
- Túi thuốc đầy đủ
- Và câu trả lời của cụ về điều cụ muốn giữ nhất
- Bốn thứ đó làm buổi bàn khác hẳn
Mục thứ tư là thứ chỉ gia đình có, và nó là phần quan trọng nhất trong bốn.
Về câu hỏi điều cụ muốn giữ nhất
- Hỏi trước, lúc còn bình tĩnh, không hỏi ở hành lang bệnh viện
- Câu trả lời thường rất cụ thể: tự đi vệ sinh, tự ăn, về được nhà mình
- Ghi lại bằng chính chữ của cụ
- Và nói lại cho bác sĩ nghe
- Mục thứ hai là điều đáng biết
Mục đầu là thời điểm đúng, và hỏi lúc đang gấp thì câu trả lời không đáng tin.
Vì sao mục tiêu của cụ đổi cả cách làm
- Cùng một bệnh, cách làm khác nhau tuỳ điều muốn giữ
- Muốn sống lâu nhất và muốn giữ tự chủ nhất có thể dẫn tới hai hướng
- Không ai đoán được cụ chọn hướng nào
- Nên phải hỏi
- Mục thứ ba là lý do không được đoán hộ
Mục thứ hai là chỗ hai hướng tách ra, và cả hai đều là lựa chọn hợp lý.
Về việc ai quyết
- Cụ quyết nếu cụ còn hiểu và nói được ý mình
- Gia đình giúp cụ hiểu, không quyết thay
- Nếu cụ không còn quyết được thì hỏi trước đó cụ đã nói gì
- Và cả nhà nên biết cùng một thông tin
- Mục đầu là nguyên tắc
Mục thứ ba là lý do nên hỏi cụ sớm, và nó tránh cho gia đình phải đoán về sau.
Về sau khi làm
- Hỏi trước là sau khi làm thì cần bao lâu để hồi
- Hỏi cần người ở cạnh mấy ngày đầu không
- Hỏi có cần tập phục hồi và tập ở đâu
- Và hỏi nhà cần sửa gì trước khi cụ về
- Mục cuối là việc chuẩn bị được trước
Mục cuối là chỗ chuẩn bị sớm đỡ được nhiều, và cả một chuyên mục về ngã nói kỹ phần đó.
Điều buổi bàn này không giải quyết được
- Không cho được câu chắc chắn về kết quả
- Không xoá được rủi ro của can thiệp
- Nó làm cho lựa chọn được cân bằng thông tin thật
- Và làm cho mọi người cùng biết một chuyện
- Mục thứ tư là lợi ích ít ai nhắc
Mục thứ tư đáng nhắc vì phần lớn xung đột trong gia đình đến từ chỗ mỗi người biết một nửa.
Dấu hiệu ở người già thường mờ hơn
- Có thể không sốt dù đang nhiễm trùng
- Có thể không đau rõ dù đang có chuyện nặng
- Nên thay đổi đột ngột về đầu óc là dấu hiệu cấp
- Và đột ngột không đi được như hôm qua cũng là dấu hiệu cấp
- Sau can thiệp thì hai dấu này càng phải để ý
Mục cuối là điều cần nhớ ở những ngày đầu về nhà, và đừng cho là do mệt sau mổ.
Dấu hiệu đi cấp cứu ngay
- Đau ngực hoặc khó thở
- Yếu một bên người, nói khó, méo miệng
- Lú lẫn xuất hiện trong ngày hoặc trong vài giờ
- Ngã có đập đầu, hoặc ngã ở người đang dùng thuốc chống đông
- Đột ngột không đứng hay không đi được
Mang túi thuốc và giấy ra viện theo, và nói rõ cụ vừa làm can thiệp gì, ngày nào.
Việc làm được trong tuần này
- Hỏi cụ điều cụ muốn giữ nhất và ghi lại bằng chính chữ của cụ
- Chuẩn bị sẵn bốn thứ mang đi buổi bàn: bản ghi chức năng, cân nặng, túi thuốc, câu trả lời của cụ
- Viết ra ba câu để hỏi: hoãn được bao lâu, có cách nhẹ hơn không, sau khi làm cần gì
- Nói cho cả nhà biết cùng một thông tin trước buổi bàn
- Nếu thấy quyết định dựa vào tuổi thì hỏi thẳng câu đó
Việc đầu là việc đáng nhất và cũng dễ trì hoãn nhất — hỏi lúc còn bình tĩnh thì câu trả lời dùng được nhiều năm, hỏi lúc đang gấp thì không.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bác sĩ hỏi về việc tự làm hằng ngày?
Vì mức tự làm được phản ánh dự trữ của cơ thể, và dự trữ quyết định người đó chịu được một can thiệp tới đâu cùng hồi lại nhanh chậm thế nào. Nó nói nhiều hơn con số tuổi.
Hỏi vậy có phải để từ chối điều trị không?
Không. Mục đích là chọn cách làm phù hợp: có khi là cách nhẹ hơn, có khi là chuẩn bị thêm vài tuần trước khi làm, có khi vẫn làm đủ như người trẻ. Tuổi và suy yếu không phải lý do từ chối điều trị.
Gia đình chuẩn bị gì cho buổi bàn đó?
Mang bản ghi việc cụ còn tự làm được, cân nặng mấy tháng gần đây, túi thuốc đầy đủ, và câu trả lời của cụ về điều cụ muốn giữ nhất. Bốn thứ đó làm buổi bàn khác hẳn.
Có thể chuẩn bị để chịu đựng tốt hơn không?
Nhiều trường hợp có, nếu còn thời gian. Vài tuần vận động có hướng dẫn, ăn đủ hơn, rà đơn thuốc và chữa những thứ đang kéo sức xuống đều làm được — hỏi bác sĩ là ca của cụ còn hoãn được không để làm phần đó.